Do ayi e go, owé pẹvi he lọ yín mimá matin akuẹ gba.

Winwlántọ owé lọ tọn podọ mimátọ etọn wẹ:

Ewald Frank
P.O. Box 100707
47707 Krefeld
Germany

Hiẹ sọ sọgan tindo owé pẹvi he bọdo e go helẹ, yèdọ ehe yín winwlán gbọn omẹ dopolọ dali:

YISE OSỌ̀ HE WÁYÌ PO EGBÉ TỌN PO

JIWHEYẸWHE PO TITÒ ETỌN PO HLAN GBẸTỌ LẸPO

BAPTẸM, TENU NÚDÙDÙ OKLUNỌ TỌN, AFỌKIKLỌ

YÈ WLÁN ẸN DỌ …

KỌLẸ́WÁ KLISTI TỌN LỌ.

Do ayi e go, ehelẹ pó yín whiwhladai. Podọ mimá owé he lọ tọn ma sọgan yín zinzán matin gbèdide he yè ma wlán de gba. Enẹwutu, whẹpo yè nado tùnmẹ do ogbè devodevo lẹ mẹ, yè dóna dọ hlan winwlántọ lọ.

Nukọnyìyì

Yẹn mọdona hézéhézé dogbọn gblọndo anádemẹ he lọ tọn dali; mọwẹ yẹn sọ mọdona ga dogbọn mẹhobà he sọgan jẹgodona lẹpo dó. Ṣigba na nújijọ̀ he tin to whlẹndo mẹ tọn wutu, aliho devo depope ma sọ tin bà. Enẹwutu, yẹn dóna wlán núdepope he yè dóna dọ lọ. Podọ nugbo, ehe lọ sọgan yín bibasi to kleun mẹ. Podọ mẹdepope he jlo nugbo, sọgan ṣẹ̀ dodinna Owé Wiwé lẹ ji, yèdọ ehe kàn ohóta he lọ. Podọ kẹdẹdi to whepoponu, omẹ delẹ na yígbèna bọ omẹ he pò lẹ nasọ gbẹ́; na omẹ delẹ tin he na jaya, na omẹ de tindo jlọjẹ nado zé asiọvi lọ do adọ̀ atin jinukún ylankan lọ tọn lẹ kọ̀n, bọ mẹhe pò lẹ na yín adinọ.

Po oyọ́nẹn de po, yẹn ko kọ́ nado zán ohógbè he yín núvọjladótọ Jamma tọn he yín, Doto Matẹn Lutẹn tọn, he é zán to núwinwlán etọn he mẹ é dọhó do agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ go te lẹ. To whenẹnu, núhe é dọ do ohóta he lọ ji, yín onú he tin to gbèsisọ mẹ titegbe hẹ núhe mí to didọ to ofi to dinvie. Na onú nẹlẹ sọgan yín mimọ to onú winwlán etọn lẹ mẹ, podọ na pọ́ndego de, na mọ to ohó nukọn tọn hlan yẹwhegán Daniẹli to “Biblu Lutẹ tọn” hóhó lọ mẹ. Na enẹ lọ dohia lé omẹ Jiwheyẹwhe tọn he lọ yín ṣiṣadopọ́ to vivẹ de mẹ po Ohó he é ko tùnmẹ lọ po. Podọ to pinpọ́n hlan enẹ lọ mẹ, azọ́n he yè na zéjlẹ sinsinyẹn de yín mimọ to otànhó agùn tọn mẹ. Na dọpọ́n mẹdetiti tọn he é ko tindo po kandeji whlẹngan etọn tọn po he yè sùwhẹ̀na gbọn yise mẹ to Jesu Klisti mẹ, na ewọ tindo kànṣiṣa homẹ tọn po Jiwheyẹwhe po, podọ po Ohó Etọn po ga.

To nugbo de mẹ, yè hẹn Jiwheyẹwhe nado gbà aṣẹpipa zinvlu tọn gbọn awúsọhia vọjladó tọn dali. To whenẹnu, Ewọ ko hùnhọ̀n ogànhọ̀ daho lẹ tọn to aigba ji. Podọ to dinvie, Ewọ dè omẹ Etọn lẹ jẹgbonu sọn agùn pẹvi petepete ogànhọ̀ tọn lẹ mẹ bo sọ plán Agùn nugbo lọ biọ gbèsisọ mẹ. Do ayi e go, Agùn nẹ lọ tọ́njẹgbonu wá to yọ́yọ́ mẹ gbọn vọjladó lọ dali, bo sọ tindo dọpọ́n finfọ́n tọn de po vọfọ́n tọn lẹ po, po pinplán sisósisó tọn po biọ Owé Wiwé lẹ mẹ to Whèta Agùn vòvo lẹ tọn mẹ. Enẹwutu, mẹdepope he hia dogbọn otànhó agùn tọn dali, na yọ́nẹn dọ to asiko alọpãlọpa lẹ mẹ, nugbo delẹ yín hinhẹn wá biọ hinhọ́n mẹ bo sọ yín didóai do zògbantin ji na yè nido mọnú hézéhézé. Dinvie, to opòdo ojlẹ jọmiọn tọn tọn, mí dóna dọyẹwhehó hónámẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹpo. Ehe lọ sọ kàn ninọ̀mẹ dọdai he dabla lọ tọn. Podọ enẹ he yè ko hẹnzùn yinyọ́nẹn to apáde de lọ, dóna yín didohia gbaungba bo sọ hẹn ẹn wá pipé mẹ.

Kẹdẹdi devizọ́nwàtọ de, yẹn tindo jlọjẹ nado tọ́ngbọn otò hú kanwe-kò hunkọ mẹ sọn owhè fọtọ́n-fẹnẹ-kẹ̀nnẹ e lán ẹnẹtọ (1964) mẹ, podọ nado dọhó to vọfọ́n agùn gbẹpiplinọ lẹ tọn susu mẹ. Do ayi e go, yẹn tindo lẹnpọ́n sisósisó de pannukọn yise po sinsẹ̀n lẹpo po. Podọ to opli nẹlẹ mẹ, gbẹtọ lẹ nọ yín máhẹtọ sọn agbasalan lẹpo mẹ podọ sọn agùn lẹpo mẹ. To otò Saut-Aflika tọn mẹ, to afọnnu sẹ̀gbè dopo tọn, yẹn dọhó di Plọtẹstannọ de to Agùn Katoliki Lomunu lẹ tọn de mẹ to nukọn gbẹtọ hú fọtọ́n hunkọ tọn de nukọn. Na yẹn yín awublanọ talala pannukọn gbẹtọ yínyín de tọn wutu, na yẹn dóna hùn oklọ daho he ko to awúsọhia to ninọ̀mẹ sinsẹ̀n tọn mẹ to aigba ji lọ dohia. Podọ omẹ popo tindo jlọjẹ nado mọdona dogbọn Nugbo lọ tọn dali. Dinvie, tukla lọ tin to núyiwà lọ mẹ, ṣigba bo ma yín to gbẹtọ de mẹ gba. Gãnṣo ehe lọ ma yín núhe go yè na gbẹ́kọ mlẹnmlẹn gba, na e ma yín hlan omẹ dopodopo wutu gba.

Do ayi e go, mí ma tin to asiko he mẹ otògán lẹ kẹdẹ, kavi yẹwhenọ lẹ kẹdẹ, kavi mẹplọ́ntọ lẹ kẹdẹ sọgan hia te gba, podọ mí ma sọ tin to owhè fọtọ́n Whèta Zinvlu tọn lẹ tọn mẹ gba, yèdọ ehe mẹ yè dọ̀n Biblu do godo sọn gbẹtọ lẹ de te gba. Adavo nado tin to asiko he mẹ omẹ dopodopo dóna mọdona ewlọsu te dogbọn onú popo dali. Etẹwutu mí nado bẹ́ po núdodindin he sọgbè lọ po dogbọn ohóta he lọ tọn dali?

Dinvie, dagbeyọ́nẹnnamẹ susu tin bọ yè dóna ná mẹsisi Devizọ́nwàtọ William Branham he sọawúhia to owhè fọtọ́n-fẹnnẹ-kanwekòatọ́n e lán ẹnẹtọ (1909) mẹ jẹ owhè fọtọ́n-fẹnẹ-kẹ̀nnẹ e lán atọ́ntọ (1965) mẹ, sọn otò Jeffẹsọnvili tọn mẹ, to Indiana mẹ, U.S.A. Kẹdẹdilé yẹn mọdona dó, ewọ lọ wẹ omẹ dohlan dopo gẽ lọ sọn Jiwheyẹwhe de hlan whẹndo mítọn he lọ mẹ, mẹhe gbọn núdohiamẹ olọn tọn dali tindo wuntùntùn he sisósisó talãlã de dogbọn ohóta he lọ tọn dali.

Enẹwutu, na owéma (blọṣi) he lọ ni yín dona de hlan hihiatọ lẹpo bo sọ hẹn yé nado gbẹ́kọ sọn aliho gblagada he hẹn omẹ yì dindọ̀n mẹ mẹ, bo nasọ yín hinhẹn gọ̀wá aliho bibó lọ ji, yèdọ họ̀ngbo nugbo he hẹn omẹ yì ogbẹ̀ madopòdo mẹ lọ ji. Na yè dóna yọ́n Nugbo lọ bo sọ mọdona gbọn visunnu po viyọnnu Jiwheyẹwhe tọn lẹpo po dali. Na E dóna biọ ayiha yetọn lẹ mẹ, podọ to ojlẹ dopolọ mẹ, bo nasọ hẹn túndote wá sọn núṣiwà lẹpo mẹ. Enẹwutu, whlẹngan ma dóna yín didóai do gbẹtọ depope ji gba, kavi do zédai wiwé de ji gba, adavo do Jiwheyẹwhe kẹdẹ ji. Podọ enẹwutu, mí dóna dókandèji, bo yise bo sọ sètónuna Whlẹngantọ Jesu Klisti nado tindo adọgbo dọ yè ma blu mí gbọn agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ dali gba.

Na adọkun dona Jiwheyẹwhe tọn ni jẹdo mì hihiatọ lẹpo ji!

Krefeld, April 1987

Azọ́nwàtọ Lọ

Ohó nukọn tọn

To anádemẹ he lọ mẹ, mí na dlẹnalọdo Owé Daniẹli tọn po Owé Osọhia tọn po ga. Kaka jẹ egbé, Bibluplọ́nmẹtọ he yè ko yọ́nẹn lẹ ma ko pégo nado mọdona núhe tin to Owé dọdai tọn nẹlẹ mẹ gba. Na whepoponu wẹ yé nọ tindo tukla to whenuena yé nọ tẹnpọ́n nado tùnwun, na yé ma nọ pégo nado hia ogbè ohia he yè zán to finẹ lọ tọn gba. Enẹwutu, núhe yè dohia bo sọ wlán gbọn gbọdemẹ nugbo lọ glọ́ lẹpo wẹ sọgan yín domọna bo sọ yín hùnhùndohia sọn aga. To ofi, gbigbọ gbẹtọ de tọn ma sọgan yì dindona gbọn ninọ̀mẹ núyọ́nẹn tọn de dali gba, adavo nado mọdona to ninọ̀mẹ he yín Gbigbọ Jiwheyẹwhe tọn he na táhinhọ́n bo sọ hùn enẹ he yín whiwhla lọ dohia (1 KỌLINTINU 2:10-13). Na ojlẹ apáwhé dọdai godogodo Owé Wiwé mẹ tọn lẹ tọn he lọ ma ko sọawúhia gba, yèdọ omẹ gbõgbo lẹ lọsu tẹnpọ́n nado dó núyọ́nẹn yetọn hia dilé yé sọgan dó.

Do ayi e go, dọdai Biblu tọn lẹ ma sọgan yín tùntùnmẹ gba; na yé dóna yín ayihapana bo sọ yín domọna kẹdẹdilé yé ko yín ṣiṣẹ̀ dó. Dinvie, yè ko dọ nújijọ̀ he na sọawúhia to ojlẹ godo tọn mẹ lẹ jẹnukọn gbọn oyọ́nẹn wiwé he jẹnukọn po didè jẹnukọn lọ tọn po dali. Na Jiwheyẹwhe ko mọdona awelẹ, yèdọ otànhó gbẹtọ yínyín tọn po titò Whlẹngan tọn po, podọ enẹwutu, É tindo onú delẹ he yè ko wlán dai jẹnukọnna whenu lẹ gbọn omẹ didè Etọn lẹ dali. Ovẹ̀vẹ̀tọ nahunkọ tọn wẹ ehelẹ, yèdọ anádemẹtọ Biblu tọn lẹ, he ko tẹnpọ́n nado dọhó dogbọn ohóta dọdai tọn lẹ dali, to tintindo onú pẹvi de nado wà po gblọndo he sọn Ohó Jiwheyẹwhe tọn mẹ wá po, kẹdẹdilé mí na mọ dó! Do ayi e go, eyín mẹde lẹn dọ ewọ mọdona núde, é dóna yọ́nẹn dọ wuntùntùn lẹpo dóna tin to gbèsisọ mẹ po Owé Wiwé lẹpo po, bo sọ yigbèna. Enẹwutu, núdepope he yè ko dọ do ohóta de ji, tin to finẹ to whenuena ohókànbiọ godogodo tọn he tindo gblọndo hòmẹhùn tọn na yín niná.

E ma yín mí ko hia Biblu yì sisósisó mẹ kavi to pipé de mẹ gba, ṣigba na ojlẹ ko sọawúhia to dinvie na núdabla Ohó lọ tọn lẹ nido yín didohia mlẹnmlẹn, enẹwutu wẹ Oklunọ do ná wuntùntùn nado mọdona apáwhé dọdai Owé Wiwé mẹ tọn lẹ tọn. Do ayi e go dọ matin hiho, mí tin to apáwhé godogodo tọn na ojlẹ jọmiọn tọn. Po ehe lọ po, mí ma jlo nado dá núyiwà obú tọn de kavi whẹ̀dazán tọn de gba, ṣigba mí jlo nado dá núyiwà finfọ́n tọn de nado mọ ninọ̀mẹ he mẹ mí tin te to dinvie bo nasọ zé núyiwà lọ hẹn do vivẹ mẹ. Dinvie, nukunnumọjẹnúgo lọ dóna na yín zizédai do dọdai Ohó lọ tọn he yè jódo to apáwhé wẹndagbejijla tọn po núplọ́nmẹ tọn po to ojlẹ he ko wáyì lẹ mẹ.

Do ayi e go, yè ko dọ hlan yẹwhegán Daniẹli dọ, dọmọ, “Ṣigba hiẹ, Daniẹli è, súnúdo ohó lẹ lọ, bo sọ yí ohiadonu do tlẹ́ owé lọ, yèdọ jẹ ojlẹ opòdo lọ tọn: mẹsusu na họ̀nwezun yìgodo podọ yìnukọn, yè nasọ hẹn oyọ́nẹn sudeji” (DANIẸLI 12:4).

Sọ do ayi e go dọ, ohiadonu owé lọ mẹ tọn ma yín kakadoi gba, ṣigba jẹ ojlẹ opòdo lọ tọn. Podọ dogbọn “ojlẹ opòdo” lọ tọn dali, kavi dogbọn “azán godo” tọn lẹ tọn dali, whlasusu wẹ yè wlánwé etọn to Alẹ̀nù Hóhó po Yọ́yọ́ mẹ. Owé DANIẸLI 8:17-19 tọn dọmọ, “Tùnwun, hiẹ visunnu gbẹtọ tọn è; na númimọ lọ tin hlan ojlẹ opòdo tọn … Ewọ sọ dọ hlan mi dọ, do ayi e go, Yẹn na hẹn we yọ́n núhe na tin to ojlẹ agọ̀gbọnẹn homẹgble tọn lọ mẹ: na e tin hlan ojlẹ didè opòdo lọ tọn.”

Dinvie, núhe yè zéwhlá bo sọ tlẹ́ hlan ojlẹ he lọ ko yín hùnhùndohia to gbaungba gbọn hùnhùn ohiadonu ṣinawe lẹ tọn dali, bo sọ sọgan yín domọna dagbedagbe. Nugbo, yé he na hia owé anádemẹ tọn he lọ po odẹ̀ po, na mọdona Owé Daniẹli tọn po Owé Osọhia tọn po hézéhézé.

Yẹwhegán Daniẹli mọ númimọ lẹ ehemẹ nukọnyìyì delẹ yín didohia te bo sọ yín lilá to ninọ̀mẹ ohia tọn lẹ mẹ. Ṣigba e ma yín hlan ewọ nado dètana yé gba; nado dọ to alọ devo mẹ, yè do angẹli Gabliẹli hlan ẹn nado hẹnzùn yinyọ́nẹn hlan ẹn, yèdọ tadèna oyẹ he yè dohia ẹ lọ tọn lọ. Enẹwutu, Daniẹli dèkunnu etọn dọmọ, “Ewọ sọ hẹn mi nado tùnwun , bo sọ to hódọ hẹ mi, bo dọmọ, Daniẹli è, Yè hẹn mi jẹgbonu wá dinvie nado hẹn we zùn anàtọ wuntùntùn tọn. To ṣaunṣaunwhenu ovẹ̀ towe lẹ tọn wẹ gbèdide jẹgbonu yì, yè sọ hẹn mi wá nado dọ na we; na yè yinwanna we talala: enẹwutu, lẹn owhẹ̀hó lọ pọ́n, bo sọ tùnwun númimọ lọ” (DANIẸLI 9:22-23).

Kẹdẹdi whenẹnu, mọwẹ míwlẹ lọsu dóhùdo tùnmẹ lọ tọn po wuntùntùn onú lẹ tọn po to egbé dó ga. Ṣigba míwlẹ lọsu dóna hodẹ̀ ga na Jiwheyẹwhe nido sọgan ná mí gblọndó po nukunmọjẹnugo de po. Họ́nhungán onú helẹ tọn tin to pahónamẹ he lọ mẹ, dọmọ: “lẹn owhẹ̀hó lọ pọ́n, bo sọ tùnwun númimọ lọ” Enẹwutu mẹdepope he na gbẹdai Ohó Jiwheyẹwhe tọn to apadopo na tin to núṣiwà mẹ, yín etlẹ yín dọ ewọ to linlẹn dọ ewọ ko kẹalọyí núdóhia de. Ṣigba Jiwheyẹwhe ko yín bibládó Ohó Etọn go kakadoi. Na Ewọ nọ basi onú lẹpo kẹdẹdi Ohó Etọn. Podọ mí sọ hia to owé DANIẸLI 11:2 tọn mẹ, dọmọ: “Podọ dinvie wẹ yẹn na do nugbo lọ hia we.” Podọ mí masọ jlo núdevode ba, ṣigba mí jlo Nugbo onú he tin to owé he mẹ lẹ kẹdẹ.

Podọ Johanu lọsu tindo dọpọ́n mẹdlapọ́n Angẹli lọ tọn to whenuena ewọ tin to osó Pasmọti ji. Mí sọgan hia ehelọ sọn owé OSỌHIA 1:1 tọn mẹ. Ewọ dèkunnu dọmọ: “Osọhia Jesu Klisti tọn he Jiwheyẹwhe na hlan ẹn nado dohia hlan afanumẹ etọn lẹ, onú he ma na nọ ma wájọ to zãdevie; é sọ domẹhlan bo do yé hia gbọn Angẹli etọn dali hlan Johanu mẹmẹglọ etọn:” To whenuena ewọ ko mọ onú mimọ helẹ po, po onú he jọ lẹpo po, na ewọ ko dọ to OSỌHIA 22:8-9 tọn mẹ dọmọ: “Podọ yẹn Johanu wẹ ewọ he sè bo sọ mọ onú helẹ po. Whenuena yẹn sè bo sọ mọ, yẹn jẹklo nado litai to afọ Angẹli lọ tọn nukọn, he do onú helẹ po hia mi. Whenẹnu wẹ é dọ hlan mi, dọ, pọ́n hiẹ wà mọ blo: devi hatọ de wẹ yẹn po hiẹ po, po yẹwhegán mẹmẹsunnu towe lẹ po, po yé he to ohó he tin to owé he mẹ tọn yìn lẹ po: litaina Jiwheyẹwhe.”

Enẹwutu, mí dóna dopẹ́na Jiwheyẹwhe bo sọ nọ sẹ̀n Ewọ dopo kẹdẹ, yín Ewọ tlẹ dó angẹli kavi yẹwhegán de hlan, na Ewọ tindo awhanpa to olọn mẹ podọ to aigba ji he yín wẹnzagun gbèdidè etọn tọn. Ewọ sọgan dọhó bo sọ wàzọ́n gbọn yé mẹ kẹdẹdilé Ewọ jlo do (HEBLU 1:7)

Podọ azọ́ndedovo de he yín bibla do titò Whlẹngán tọn go, dopo tindo hudo dọdai tọn po oylọ aposteli tọn lẹ po. Eyín mẹde tindo linlẹn dọ yè ylọ ẹ, to whenẹnu ewọ na blá gbẹtọ lẹ po hòdótọ etọn lẹ po do núplọ́nmẹ etọn titi go. Ṣigba eyín mẹde yín didóhlan sọn Jiwheyẹwhe de, ewọ na nọ dọhó Jiwheyẹwhe tọn bo nasọ hẹn gbẹtọ lẹ biọ kanṣiṣamẹ po Jiwheyẹwhe po. Podọ gbẹtọ Jiwheyẹwhe tọn mọhunkọ lẹ wẹ nọ wléawúna aliho Oklunọ tọn, bo sọ nọ wléawúna gbẹtọ lẹ lé togùn Jiwheyẹwhe tọn lọ sọgan zinzọnlin do. Yé dóna dèsẹ̀ jẹnukọn onú he nọ zínmẹdódò lẹ (ISAIA 62:10). To alọ he lọ kẹdẹ ji wẹ gbẹtọ de sọgan jẹgodona Jesu Klisti te.

Linlẹn he lọ hẹn mí nado flin dọdai he tin to owé MALAKI 3:1, tọn mẹ dọmọ: “Dayi e go, Yẹn do lizọ́nyítọ ṣie hlan, ewọ bo nasọ wléawúna aliho lọ to nukọn ṣie: Podọ enẹlọ yín ṣisẹ to devizọ́n Johanu Baptiste tọn mẹ, mẹhe yè dohlan nado wléawúna aliho Oklunọ tọn lọ. ( MATIU 11:10)

To owé OSỌHIA 22:6 tọn mẹ, mí hia dolé, “E sọ dọhlan mi, dọ, Dódó po nugbo po wẹ ohó helẹ: Oklunọ Jiwheyẹwhe yẹwhegán wiwé lẹ tọn wẹ do angẹli etọn hlan nado do onú he to na wá jọ dinvie hia hlan devi etọn lẹ. Podọ to vivọnu Oklunọ Lọsu dọhó dolé dọ: “Yẹn Jesu ko do angẹli ṣie hlan nado dèkunnu onú helẹ tọn hlan mì to agùn lẹ mẹ…“ (OSỌHIA 22:16)

Podọ whedepopenu he nújijọ dèdovo de he yín bibladopọ po titò whlẹngan tọn po sọawúhia, Jiwheyẹwhe nọ do angẹli kavi yẹwhegán etọn de hlan, to owé AMỌSI 3:7 tọn mẹ é dọmọ: “Nugbonugbo Oklunọ Jiwheyẹwhe ma na wà núde, adavo ewọ dè aṣli etọn hia hlan devi etọn yẹwhegán lẹ” podọ nado dọ, jiji Johanu Baptiste tọn yín lilá gbọn angẹli de tọn dali, to owé LUKU 1:13 tọn mẹ, podọ to agbégbé he dọnsẹpọ Jelusalẹm dali, lẹngbọhọtọ lẹ sè hànjiji awhànpa olọn mẹ tọn lẹ tọn po núlilá lọ po, he yè ko dọ gbọn angẹli lọ dali, yèdọ jiji Mẹfligọ̀tọ lọ tọn, dọmọ: “Angẹli lọ sọ dọ hlan yé, dọmọ, mì dibu blo: pọ́n, yẹn hẹn wẹndagbe homẹhùnhùn daho tọn wá na mì, he na tin hlan gbẹtọ lẹpo. Na yè ji whlẹngantọ hlan mì to egbé to otò daho davidi tọn mẹ, he yín Klisti Oklunọ.”(LUKU 2:10-11). Podọ to asiko mítọn mẹ ga, hùnhùn hiadonu ṣinawe lẹ tọn ko yín lilá bo sọ sọawúhia to ninọ̀mẹ huhlọn tọn de mẹ.

Klisti po agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ po

Podọ e to dandanmẹ nado tindo nukunmọjẹnugo po wùntùntùn de po do gbọn agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ dali, podọ, enẹwutu, matin whẹgbledo, míwlẹ na pọ́n hlan Ohó Jiwheyẹwhe tọn bo sọ dindona nudabla dawe he lọ tọn gbọn hinhọ́n ohóta owé wiwé mẹ tọn lẹ tọn dali, podọ dohia dawe lọ tọn die, kẹdẹdilé yè ko dohia do to owé winwlán vovo mẹ sọn asiko dindẹn de mẹ. Ṣigba dinvie, mí tindo jlojẹ nado dindona onú jẹagọ lọ, he ma tindo gblọndo de adavo gbọn Ohó magbọvọ Jiwheyẹwhe tọn kẹdẹ dali.

Kunnudidè lẹpo sọawúhia to Owé Wiwé mẹ, to yéwlẹ lọsu mẹ podọ to kànṣiṣa ode pannukọn awetọ mẹ, bo sọ yín odohia gbọn Nugbonọ yínyín Jiwheyẹwhe tọn dali. Podọ núdidá nọ dèkunnuna Núdátọ lọ. Dinvie, eyín mẹde gbẹ́ awúsọhia Núdátọ lọ tọn, bé whenẹnu ewọ dóna ko gbẹ́ awúsọhia núdidá tọn to whẹkẹ lọ mẹ. Na mẹfligọ̀ lẹ wẹ kunnudidè gbẹte de podọ dohia Mẹfligọ̀tọ lọ tọn. Onú wiwé lẹ ma dóhùdo ṣiṣẹ̀ kavi odohia míwlẹ tọn tọn gba – na yéwlẹ ko to nugbo lọ dohia wutu. Do ayi e go, enẹ lọ nọ yín zinzán na ohógbè dopodopo po ohóta dopodopo po to Owé Wiwé lẹ mẹ.

Dinvie, zinzán ylankan agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn yín dopo to ohóta he sinyẹnawu talala lẹ mẹ nado dọhó do yé go. Jẹnukọn, yẹwhe yínyín Jesu Klisti tọn sọawúhia, to enẹgodo awetọ he na sọawúhia wẹ dawe dabla agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn. Do ayi e go, ohóta awe helẹ ko yín núhe go yè nọ dọhó do podọ gbẹtọ susu sọ tin to wuwlú de mẹ. To ninọ̀mẹ awelẹ mẹ, vogbingbọn daho de tin to wuntùntùn lọ mẹ. Na azinpo de matin to aigba ji ehego ogán-núplọ́nmẹtọ he nọ dọhó de sọgan ná mí nukunnumọjẹnugo do ohóta awe helẹ ji gba. Podọ oyọ́nẹn zédai otànhóhó tọn to núpinpọ́n he lọ mẹ tin to zinvlu titli de mẹ. Enẹwutu, mí nọ mọ gbèdide po linlẹn agùn alọpãlọpa lẹ po tọn yí, ṣigba na yéwlẹ tọn e ma húgan mọ gba.

Kẹdẹdilé yè dọ dote dó sọn yẹwhegán Daniẹli de, owé dabla he lọ dóna yín titlẹ́ bo sọ yín nusúdo kaka jẹ ojlẹ opòdo tọn mẹ. Podọ to Owé OSỌHIA 5:1 tọn mẹ, mí wá mọdona dogbọn owé ohiadonu tọn de dali to Alẹ̀nù Yọ́yọ́ mẹ. Do ayi e go, yè ko dọ hlan Johanu he mọ onú helẹ dọmọ, “… Do ayi e go, Kinnikinni lọ he sọn whẹndo Juda tọn mẹ, Adọ̀ Davidi tọn, ko gbawhàn nado hùn owé lọ, podọ nado họ̀n hiadonu etọn ṣinawe lẹ…” (OSỌHIA 5:5).

To anádemẹ he lọ mẹ, mí ma sọgan dọhó do hùnhùn hiadonu lẹ tọn po núhe yé yín po ji gba. Na ehe lọ dóna yín wiwà to blọsi devo lẹ mẹ. Na ehelẹ wẹ núhe kàn mí po ohóta he tin to nukọn mítọn he lọ po. Dinvie, mí dóna wá tadèna lọ po apajlẹ he hodo e go lọ po ji, yèdọ ehe mí to mimọ to dinvie lọ. Na dọdai lọ taidi ohógbè Oklunọ mítọn tọn lẹ, Mẹhe dọhó do oló lẹ mẹ bo sọ zán apajlẹ alọpãlọpa lẹ, yèdọ ehemẹ gblọndo lẹ lọ lọsu tin te ga. Podọ to owé dọdai tọn awelẹ mẹ, mí hia dogbọn gbékanlin lẹ dali, dogbọn ota lẹ dali, dogbọn azò lẹ dali, dogbọn boṣiọ kanlin lọ tọn dali, dogbọn ohia kanlin lọ tọn dali, dogbọn osọha kanlin lọ tọn dali, podọ dogbọn ayọ̀detọ he hẹ́ kanlin lọ lọsu tọn dali ga, podọ onú devodevo lẹpo ga. Na tadèna apajlẹ helẹ pó tọn dóna yín didohia gbọn alọgọ́ Owé Wiwé lẹ tọn dali po ayipipa daho de po.

Do ayi e go, zinzán agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn yín mimọ to ninọ̀mẹ alọpãlọpa lẹ mẹ bo sọ to yìyì dómọ na owhè fõ hunkọ to otànhó agùn tọn mẹ. Enẹwutu, Owé Wiwé do núhe e yín lọ hia mí to kọ̀ndopọ́ vòvo lẹ mẹ. Dinvie, Paul dlẹnalọdo gbẹtọ he lọ to azọ́nyiwà etọn po azọ́nyikọ sọha etọn tọn po. Podọ po núpinpọ́n dọdai tọn de po, é tẹnpọ́n nado do é hia hézéhézé. Enẹwutu, apọsteli lọ wlán bo wọ́hẹ yisenọ lẹ dọ, “Mì dike mẹdepope klọ mì to núdepope mẹ blo: na azán lọ ma na wá, adavo aijijẹ de wá whẹ́, bọ yè na yí dawe ylandonọ nẹ hia, ehe yín ovi vivà tọn; mẹhe to alinglọ́n, bo sọ to ede zé do oji hú ehe yè nọ ylọ dọ Jiwheyẹwhe, kavi ehe yè nọ litaina lẹpo; sọmọ bọ é sinai to tẹmpli Jiwheyẹwhe tọn mẹ, bo zé ede do gbonu di Jiwheyẹwhe. Bé mì ma flin dọ, whenuena yẹn tin to mì de, yẹn ko dọ onú helẹ na mì ga? Dinvie mì sa ko yọ́n onú he glọ́nali nệ na yè nido do é hia to ojlẹ etọn mẹ. Na núdabla ylando tọn ko ṣẹ̀ do azọ́nwiwà ji: ṣigba ewọ he to aliglọ́n nệ na to aliglọ́n nệ kaka yè na do dè e sẹ̀ sọn ali ji. Whenẹnu wẹ yè na dè mẹjẹglo lọ hia, mẹhe Oklunọ na yí gbigbọ onù etọn mẹ tọn do súdo, bo nasọ yí sisẹ́ wiwá etọn tọn do súkundona: yèdọ ewọ lọ, mẹhe wiwá etọn na taidi azọ́n Satani tọn kẹdẹ, po huhlọn lẹpo po, po lalo he jawu lẹ po po oklọ mawàdódó tọn lẹpo po na yé he dọ̀n lẹ…” (2 TẸSALONIKA 2:3-10).

Dinvie, onú zéjlẹdonúgo helẹ ná mí ohia agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn delẹ:

Klisti wá to Oyín Otọ́ tọn mẹ (JOHANU 5:43);
Mẹvlẹtọ Etọn wá to oyín ede titi tọn mẹ (JOHANU 5:43).

Klisti huwhẹ Ede mlẹnmlẹn (FILIPINU 2:8);
Ovi vivà tọn lọ zé ede daga na onú lẹpo (2 TẸSALONIKA 2:4).

Yè vlẹ Klisti bo sọ gbẹ́ Ẹ (ISAIA 53:3);
Yè nọ sẹ̀n agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ bo sọ nọ jlayinna ẹn (OSỌHIA 13:8).

Klisti dèkunnu na Nugbo lọ (JOHANU 18:37);
Agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ zé Nugbo dlán odò jẹ aigba (DANIẸLI 8:12).

Klisti wá nado wà ojlo Jiwheyẹwhe tọn (HEBLU 10:7-10);
Agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ nọ wà núhe é jlo (DANIẸLI 11:36).

Klisti wá nado whlẹn mẹhe dọ̀n lẹ gán (LUKU 19:10);
Agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ wá nado và mẹwiwé lẹ súdo (DANIẸLI 8:24).

Klisti jó Ede na osẹ́n Jiwheyẹwhe tọn (MATIU 5:17);
Yè ylọ kẹ̀ntọ lọ dọ “matin osẹ́n” (DANIẸLI 7:25; 2 TẸSALONIKA 2:8).

Yè ylọ Klisti dọ Ovi Jiwheyẹwhe tọn (LUKU 1:35);
Agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ yín yiylọ dọ, ovi vivà tọn (2 TẸSALONIKA 2:3).

Klisti wẹ núdabla jijọ-di-Jiwheyẹwhe tọn (1 TIMỌTI 3:16);
Agọ̀jẹdo-Klisitgotọ lọ wẹ núdabla ylando tọn (2 TẸSALONIKA 2:7).

Do ayi e go, onú zéjlẹdonúgo lẹ lọ to dandan mẹ nado mọdona dawe he lọ. Yè nasọ gọ́ núhe pò lẹpo na. Podọ to anádemẹ mítọn he lọ mẹ, vogbingbọn he tin to Klisti po agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ po ṣẹnṣẹn, ko wá hinhọ́nnú hézéhézé. Podọ omẹ susu ma ko mọdona núhe yé na wá mọdona gbọn blọsi he lọ dali gba. Na to Owé Daniẹli tọn mẹ, to episteli apọsteli lẹ tọn mẹ, podọ to Owé Osọhia tọn mẹ, mí mọ odohia alọpãlọpa dawe dopo nẹ lọ tọn po núyiwà dopolọ po to ninọ̀mẹ susu mẹ.

Nado dọ gbaungba, gbẹtọ dabla de wẹ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ. Kẹdẹdilé yè sọgan yọ́n Klisti gbọn awúsọhia Jiwheyẹwhe tọn dali dó, mọdopolọ wẹ yè sọ mọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ gbọn yẹwhe etọn dali dó, eyín yè táhinhọ́n do ohóta lọ ji sọn agà. Do ayi e go, Klisti wẹ awúsọhia Jiwheyẹwhe tọn to ninọ̀mẹ gbẹtọ tọn de mẹ. Podọ awúsọhia agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn na yín Satani to ninọ̀mẹ gbẹtọ daho de tọn mẹ to aigba. Do ayi e go, Satani ma yín yẹwhesẹ̀ntọ de gba, na é yise to Jiwheyẹwhe mẹ bo sọ sisọ (JAKỌBU 2:19). Podọ afọzedotetọ etọn to aigba ji, nọ zinzọnlin gbọn afọdomẹ etọn lẹ mẹ. To gbonu finẹ, mí na dọhó do dawe sinsẹ̀nnọ dèdovo he nọ zán owéfọ lẹ do fidepope he jẹ̀ de ji kẹdẹdilé Satani ko wà dó, yèdọ to whenuena é tẹn Jesu Lọsu pọ́n do.

Kẹdẹdilé Klisti tindo otànhó dindẹ̀n de dó, mọdopolọ wẹ na Satani lọsu ga. Yé omẹ awelẹ sọ tindo jọtẹn yetọn sọn olọn mẹ. Eyín mẹde na dindona yé, e bọawu nado mọ dọ Klisti gọ̀yì Jiwheyẹwhe de, bọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ sọ gọ̀yì Satani de. Do ayi e go, Klisti nọtena Ahọludù Jiwheyẹwhe tọn po hinhọ́n po, podọ po ogbẹ̀ po. Agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ nọtena ahọludù Satani tọn po zinvlu po, podọ po okú po. Yé omẹ awelẹ sọawúhia to aigba ji, yè do yé omẹ awelẹ hia bo sọ yín whiwhla to asiko dopolọ mẹ.

Kẹdẹdilé mí ko pa ayi e go dó, mí mọ odohia yé omẹ awelẹ tọn to Owé Wiwé mẹ. Sọn dòdó ojlẹ lẹ tọn, oyẹ lẹ po ohia lẹ po tin bo sọ to ohódọ dogbọn Klisti po agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ po tọn dali. Na ahọludù de wẹ yé omẹ awelẹ. Yé omẹ awelẹ sọ to avùnho na ofìn de, po vogbingbọn de po dọ dopo wẹ Jiwheyẹwhe, bọ yè nọ sẹ̀n omẹ awetọ lọ di Jiwheyẹwhe. Enẹ wẹ Hinhọ́n po zinvlu po, okle po ozán po, podọ ogbẹ̀ po okú to kunnudè sọn dòdónu núdidá vòvo donu awe tọn po ninọ̀mẹ tọn po. Do ayi e go, mí mọ okún awelẹ sọn Kaini po Abẹli po ji kaka jẹ Jesu po Juda po whenu, podọ to vivọnu jẹ̀ Klisti po agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ po ji.

Do ayi e go, yè do Klisti hia to kànṣiṣa alọpãlọpa lẹ mẹ po devizọ́n Etọn po, podọ po titò Whlẹngan tọn po kẹdẹdi Ovi Jiwheyẹwhe tọn, di Ovi Gbẹtọ tọn, di Ovi Davidi tọn, di Lẹngbọvu Jiwheyẹwhe tọn, di Whẹ̀yidomẹjitọ, di Whẹ̀yidọtọ, di Ahọlu, di Yẹwhenọ, di Yẹwhegán, po oyín devodevo lẹpo po.

Podọ hlan agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ, dilé yè ko dọ dó, yè do é hia to ninọ̀mẹ alọpãlọpa lẹ po azọ́nyínkọ vòvo lẹ po: kẹdẹdi yẹwhegán lalonọ lọ, di matin osẹ́nnọ, di dawe ylando tọn lọ, po oyín devodevo lẹpo po. Dinvie, e ma na sinyẹnawuna mẹdepope he dín owéfọ lẹ mọ to Owé Wiwé mẹ nado jẹgodona azọ́nyínkọ Klisti tọn lẹ dọ yé wẹ azọ́nyínkọ Jiwheyẹwhe Lọsu tọn kanwe-kò do kanwe-kò ji, podọ ga ehe yín agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn lẹ dóna yín Satani tọn lẹ.

Agọ̀jijẹ po nukundiọsọ po

Họnhùngán dagbe nado mọdona dawe dabla he lọ, yín dodinna to ohógó he yín agọ̀jijẹ mẹ. Kẹdẹdilé omẹ popo ko yọ́nẹn dó, enẹ lọ wẹ “nukundiọsọ”. Do ayi e go, agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ wẹ kẹ̀ntọ lọ, ewọ lọ wẹ mẹhe jẹagọ̀do Jesu Klisti. Podọ apáwhé oklọ tọn he tin to ohó he lọ mẹ wẹ yín dọ dawe he lọ wẹ yè dlẹnalọdo kẹdẹdi Klisti, ṣigba to núplọ́nmẹ etọn po zinzán etọn lẹpo po mẹ, é jẹagọ̀do Klisti po Ohó Etọn po. Sọ do ayi e go, ewọ nọ dọhó dogbọn Klisti dali, ṣigba bo blá hòdótọ etọn he é nọ ylọ dọ “yisenọ lẹ” to núpinpọ́n etọn po zédai etọn lẹ po mẹ. Yéwlẹ nọ yise to ohó etọn lẹ, ṣigba e ma yín Ohó Klisti tọn mẹ gba.

Dinvie, ohia dèdovo agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn nọ yín yinyọ́nẹn to núyiwà he jẹagọ̀ de mẹ, bọ yè sọ nọ ylọ ẹ dọ “lalonọ”, podọ é sọ nọ do ede hia po núplọ́nmẹ etọn he tin sọn lalo sinsẹ̀n tọn lẹ mẹ po, yèdọ jẹagọ̀do Klisti Mẹhe núplọ́nmẹ Etọn lẹ yín nugbo kẹdẹ. Enẹwutu, agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ diọ núplọ́nmẹ Klisti tọn lẹpo do alọ ede tọn ji. Do ayi e go, tasọdona nugbo de tọn wẹ lalo! Kẹdẹdilé Satani ko wà dó to Jipa Edẹni tọn mẹ, mọdopolọ wẹ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ nọ zán Ohó Jiwheyẹwhe tọn dopodopo po oklọ po nado blu podọ nado klọ yé he yín sinsẹ̀ntọ lẹ gannu-gannu. Ṣigba eyín mẹde na pọ́n hlan onú lẹ dagbedagbe, bé dopo to núplọ́nmẹ etọn lẹ mẹ ma sọgbè hẹ Ohó nugbo Jiwheyẹwhe tọn lọ gba. Enẹwutu, mẹdepope he wà núde jẹagọ̀do Ohó lọ dóna tin agọ̀do Klisti go, ehe tùnmẹ dọ, “agọ̀jẹdo-Klistigotọ”, na Klisti wẹ Ohó lọ - yèdọ Logos lọ.

Do ayi e go, mí ko sè dote dogbọn agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn dali to azán apọsteli lẹ tọn mẹ. Johanu ma gbọawupo nado dọhó do ohóta he lọ ji to episteli etọn lẹ mẹ gba. Ewọ wlán to pinpọ́n hlan ojlẹ he mẹ mí tin te he lọ tọn, dọmọ, “Mì yọpọ lẹ emi, ojlẹ godomẹ tọn wẹ: lé mì ko sè dọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ ja …” Dinvie, e jẹ̀ na yè nido do ayi e go dọ, Johanu dọhó dogbọn wiwá agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn dali di omẹ dopo to alọ de mẹ, bo sọ dlẹnalọdo ojlẹ godomẹ tọn lẹ he na yín asiko vivọnu tọn he mẹ mí tin te to dinvie lọ. Podọ to ojlẹ dopolọ mẹ, é sọ dlẹnalọdo agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ dọ yé ko tin to dote, “… yèdọ dinvie agọ̀jẹdo-Klistigotọ susu wẹ tin” (1 JOHANU 2:18). Mí dóna mọdona dọ, omẹ nẹlẹ ma gbẹ Klisti gba, ṣigba yé do É hia jẹagọ̀do Ohó lọ go, bo sọ ná tùnmẹ yetọn titi lẹ dogbọn Ewọ tọn dali.

Podọ mẹmẹsunnu lalonọ he tọn dali Paul to winwlán gbọn wẹ “Klisti” lalonọ he hó Klisti dọ lẹ, yèdọ mẹyiamìsisádodè lalonọ lẹ ko tin sọn bibẹ́nu gbộn. Na yé vì sọn Ohó yẹwegán nugbo tọn lẹ po apọsteli lẹ po tọn mẹ, bo sọ hẹn núplọ́nmẹ yetọn titi jẹgbonu wá. Do ayi e go, dawe dèdovo yín alọdlẹndo to Owé Wiwé lẹ mẹ; ṣigba mẹhe jẹgodona ẹn lẹ yín yiylọ dọ, “Nikolaitani lẹ”. Na é bẹ́ yé he nọ yawu yise to núhe é dọ to lẹ́do etọn lẹ mẹ, ṣigba bo nọ dọyẹwhehó dọ whlẹngan tin to azọ́n he mẹde to wiwà mẹ, to fie e jẹ̀ dọ núplọ́nmẹ apọsteli lẹ tọn he yín dọ, klandowiwé gbọn yise dali kẹdẹ wẹ nọ whlẹn omẹ gán.

Enẹwutu, Oklunọ lọ dọhó hlan omẹ Etọn lẹ to owẹn hlan whèta agùn tintan lọ tọn bo sọ degbèna yé po ohógbè helẹ po, dọmọ, “Ṣigba ehe wẹ hiẹ tindo, na hiẹ gbẹwanna owàlọ Nikolaitani tọn lẹ he Yẹn gbẹwanna ga” (OSỌHIA 2:6). Podọ to owẹn hlan whèta atọ̀ntọ lọ, alà he matindo Owé Wiwé lẹ, yèdọ ehe ko yí huhlọn sọn aṣẹpipa kosi lẹ si, bo ko sọ do ede hia to aliho pẹvide mẹ di yẹwhehódọtọ, wọ́hẹ he jẹgodona lọ wẹ ehe dọ, “Mọwẹ hiẹ sọ tindo mẹde he tẹ́do oplọ́n Nikolaitani lẹ tọn go ga, onú he Yẹn gbẹwanna” (OSỌHIA 2:15). Do ayi e go, likún lọ po ogbé-ylankan lọ po to whinwhẹ́n dopọ́ to ogle dopolọ mẹ. Podọ nugbo lọ po lalo lọ po sọ tin to aigba Yise tọn dopolọ ji.

Jẹnukọn whẹ́, ewọ bẹ́ po gbọdemẹ gbigbọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ tọn de po, yèdọ ehe nọ klán núplọ́nmẹ mẹde titi tọn he tọ́nsọn núplọ́nmẹ nugbo Owé Wiwé tọn lẹ mẹ go. Podọ to godo, núplọ́nmẹ agọ̀jẹdo-Klistigotọ tọn nẹlẹ yín didọzùn zédai, podọ to vivọnu, yé yín mẹhe yè ṣinyọn jẹgbakuna to agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ lọsu mẹ. Enẹwutu, Paul mẹhe tindo nukunnumọ dọdai tọn wlán dólé dọ, “Eyín mẹdepope sọ plọ́n omẹ gbọnvo, bọ é ma sọ yí núyọ́nẹn do ohó he pégan go, yèdọ ohó Jesu Klisti Oklunọ mítọn tọn, podọ do oplọ́n go, he di jijọ-di-Jiwheyẹwhe tọn; saklanọ wẹ ewọ, e ma sọ yọ́n onú de…” (1 TẸSALON. 6:3-4).

Do ayi e go, apọsteli lọ mọdona dọ Wẹndagbejijla etọn Jiwheyẹwhe de wẹ é sọn. Na é ko mọ ẹn yí gbọn osọhia Jesu Klisti tọn dali (GALATIA 1:12). Ewọ ma hoavùnna ede kavi na núplọ́nmẹ etọn titi gba, adavo na Wẹndagbe Jesu Klisti tọn, yèdọ owẹn Whlẹngan wiwé Jiwheyẹwhe tọn tọn lọ. To Owé 2 TIMỌTI 1:13-14 tọn mẹ, ewọ wlánwé sẹ́do devihatọ etọn lọ dogbọn núplọ́nmẹ nugbo lọ tọn dali, dọ, “Hẹn ohia ohó tọn he pégan lọ go gligli, ehe hiẹ ko sè to dẽ, to yise po owanyin po mé, he tin to Klisti Jesu mẹ. Onú dagbe he yè ná hlan we, pọ́n e go gbọn Gbigbọ Wiwé he nọnọ̀ mí mẹ dali”.

To aliho otànhó agùn tọn mẹ, mẹplọ́nmẹtọ lalonọ po yẹwhegán lalonọ susu lẹ ko fọ́n, kẹdẹdilé apọsteli pita ko dọdai jẹnukọn dó, dọ, “Ṣigba yẹwhegán lalonọ lẹ fọ́n to gbẹtọ lẹ mẹ ga, yèdọ dilé mẹplọ́ntọ lalonọ lẹ na tin to mì mẹ dó, yé he na gbọn núglọ́ hẹn aliho plọ́ngiglọ́ dindọ̀n tọn biọ mì mẹ, yèdọ yé na nọ mọ́n Oklunọ he họ̀ yé, bo na hẹn dindọ̀n yawu wá yéde ji” (2 PITA 2:1). To ofi, mí hia dogbọn yẹwhegán lalonọ po mẹplọ́ntọ lalonọ lẹ po tọn dali.

To gbọdemẹ gbigbọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn glọ́, agùn de nọ to nukọnyì to adà Agùn nugbo Jesu Klisti tọn mẹ. Yé nọ tindo mẹplọ́ntọ yetọn lẹ titi po yẹwhegán lalonọ lẹ po, podọ apọsteli lalonọ he ma nọ dọyẹwhehó núplọ́nmẹ Klisti tọn tọn gba, adavo núyọ́nẹn yetọn titi lẹ. Podọ yé nọ tindo agùnvi yetọn lẹ sọn yé he ma ko dóadọ̀ ganji to Ohó Jiwheyẹwhe tọn mẹ lẹ mẹ. To vivọnu, ohia helẹ pó po azọ́n agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn helẹ pó po nọ yín hinhẹnwá to opọ́ mẹ to núyiwà dopo glọ́ podọ to ota dopo glọ́. Enẹwutu, mí hia to Owé Osọhia tọn mẹ dogbọn yẹwhegán lalonọ lọ dali. Kẹdẹdilé yẹwhegán nugbo lẹ ko tindo Ohó magbọvọ Jiwheyẹwhe tọn he ko nọ wá yéde dó, podọ to whenẹnu yé sọgan dọ LÉ WẸ OKLUNỌ DỌ, mọdopolọ wẹ yẹwhegán lalonọ lọ nọ to didọ dọ, ewọ wẹ ogbè he ma nọ gbọvọ lọ to aigba ji. To nugbo de mẹ, núplọ́nmẹ etọn lẹ matindo núdepope he sọgbè hẹ Ohó Jiwheyẹwhe tọn nugbo lọ gba. Na ewọ lọ wẹ yẹwhegán núplọ́nmẹ lalo tọn lẹ, podọ enẹwutu, yè dọhó dogbọn ewọ dali di yẹwhegán lalonọ lọ.

Dinvie, mẹdepope he nọ dọ núhe jẹagọ̀do ehe yẹwhegán nugbo lẹ ko dọ go, yẹwhegán lalonọ de wẹ ewọ. Podọ mẹplọ́ntọ lalonọ wẹ ewọ he nọ plọ́nmẹ jẹagọ̀do ehe mẹplọ́ntọ nẹlẹ he ko tindo to bibẹ́nu Agùn Alẹ̀nù Yọ́yọ́ mẹ tọn lẹ ko plọ́nmẹ go. Na gbọn zéjlẹ dali, mí sọgan payi e go to vlẹkẹsi de mẹ dọ, Jesu devo wẹ yè to didohia to egbé, yè sọ to yẹwhehó devo dohia, ehe tindo gbọdemẹ gbọn gbigbọ devo de dali (2 KỌLINTINU 11:4). Mọwẹ yè do enẹ he yín nugbo lọ hia di lalo, podọ enẹ he yín lalo lọ yín didóai to ehe yè nọ ylọ “Yise” mẹ, di núhe sọgbè. Enẹwutu, to nukọnyìyì otànhó agùn tọn mẹ, núplọ́nmẹ susu gedegede he yè sọgan ylọ dọ núplọ́nmẹ he jẹagọ̀ lẹ yín didohia, yèdọ ehe ma sọgbè hẹ núplọ́nmẹ nugbo lọ po zinzán Yisenọ owhè kanwe-kò he ko wáyì lẹ tọn po gba, bọ gbẹtọ lẹ ma sọ mọdona enẹ lọ gba.

Dinvie, bé mẹnu wẹ ewọ he to Owé Wiwé lẹ dinpọ́n to egbé? Bé mẹnu wẹ to tintẹnpọ́n bo sọ to dodinna eyín núplọ́nmẹ lẹ lọ sọgbè? Do ayi e go, Paul dọmọ, “Na yẹn yọ́n ehe dọ, to yìyì ṣie godo, ohla he dobu na biọ mì mẹ, mapò apó yìnte. Podọ to mìlọsu mẹ wẹ sunnusi lẹ na fọ́nsọn bo na to onú agọ̀ dọ, nado dọ̀n núplọ́ntọ lẹ dogo yetọn” (OWALỌ 20:29-30). Yé nọ dọhó po ogbè he yè plọ́n dagbedagbe lẹ po, yèdọ ehe yín lilẹ́do gbọn hùnwhẹ núyiwà tọn lẹ dali. Podọ yé ma mọdona núde lẹ, yèdọ yé he yín agùnvi lẹ, nọ kẹalọyí enẹ lọ, bo nọ yise dọ Klisti wẹ ko dè bo ko sọ do onú nẹlẹ hia. Na yé nọ pọ́n hlan gbonu he yín sinsẹ̀nnọ lẹ bo ma sọ nọ mọdona azọ́nwànú he yè ko zédo e mẹ, na yé ma mọdona Ohó lọ wutu. Enẹwutu, Jesu dọmọ, “Lẹngbọ ṣie lẹ sè ogbè ṣie” (JOHANU 10:27). Do ayi e go, ogbè Etọn wẹ Ohó Etọn bo nasọ to Ohó lọ yín kakadoi.

Kẹdẹdilé mí ko dọ dó, yẹwhegán lalonọ nọ yín yinyọ́nẹn na é ma nọ dọyẹwhehó Ohó yẹwhegán nugbo lẹ tọn tọn gba. Podọ apọsteli lalonọ nọ yín yinyọ́nẹn na ewọ ma nọ dọyẹwhehó núplọ́nmẹ nugbo apọsteli lẹ tọn tọn gba (OSỌHIA 2:2). Mọwẹ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ nọ yín yinyọ́nẹn na lalo wẹ núplọ́nmẹ etọn dogbọn Klisti dali lẹpo wutu. Do ayi e go, yé ma nọ yigbèna bo sọ nọ sọgbè hẹ núhe Klisti Lọsu nọ plọ́nmẹ gba. To ohódidọ mẹ, é nọ yigbè Klisti tọn, ṣigba é nọ yí hẹn to sisósisó de mẹ po boṣiọ po, sọn oylọ etọn ji kaka jẹ yé he ko kú lẹ ji, ehe matindo núdepope hú gbigbọ tọn gba. Nawẹ mí na zé ohó helẹ hẹn to vivẹ mẹ dó sọ̀, dọ, “Ṣigba eyín míwlẹ, kavi angẹli de sọn olọn mẹ, sọ dọyẹwhehó wẹndagbe tọn devo hlan mì hú ehe míwlẹ do dọyẹwhehó hlan mì, yè ni gbọ é ni yín anatema” (GALATIA 1:8)!

Do ayi e go, mẹdepope he nọ lẹn dọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ na yín aṣẹpatọ aihọn lọ tọn tọn, yèdọ dawe tindo aṣẹpipa he ma sọgbè de, omẹ mọtọnhunkọ lọ na yín awujinọ. Enẹwutu, Paul wlán dogbọn ewọ tọn dali onú he Satani na wà gbọn ewọ mẹ to núyiwà etọn godo tọn lẹ mẹ, dọ, “Yèdọ ewọ lọ, mẹhe wiwá etọn na taidi azọ́n Satani tọn kẹdẹ, po huhlọn lẹpo po, ohia, po lalo he jawu lẹ po, po oklọ mawàdódó tọn lẹpo po …” (2 TẸSALONIKA 2:9-10). Mì sọ do ayi e go, dawe he lọ matindo ohia po azọ́njawu Owé Wiwé mẹ tọn lẹ po gba, yèdọ kẹdẹdilé yé ko nọ sọawúhia dó gba, bo sọ yín kinkàndai to devizọ́n Jesu Klisti tọn mẹ podọ to apọsteli lẹ tọn mẹ gbọn huhlọn Jiwheyẹwhe tọn dali gba. Ṣigba ewọ yín ogán lalo he jawu lẹ tọn de. Na onú lẹpo yín yíyí na wàtọnta etọn. Onú he mẹdevo de ma sọgan wà nado tindo wàtọnta, ewọ na wà ẹ gbọn politiki sinsẹ̀n tọn lẹ dali. Na ohia lalonọ lẹ wẹ ehe lẹ, yèdọ ehe jẹagọ̀do Nugbo lọ go lẹ. Ewọ yọ́n lé yè nọ klọ omẹ dó, podọ enẹ lọ nọ yín wiwà to aliho sinsẹ̀n tọn mẹ; yèdọ nado klọ yé he yise to ewọ mẹ po wẹndagbe lalonọ po. É yọ́n lé yè nọ dọhó hlan otògán lẹ dó, po nukọntọ agùn daho lẹ tọn po, po mẹhe jẹ̀ lẹ po. Do ayi e go, é tindo opò hónámẹ dagbe lọ tọn to aihọn mẹ; ewọ sọ wẹ mẹhe nọ mọdona onú lẹpo to aihọn mẹ; yé nọ sọn oplitẹn sinsẹ̀n alọpãlọpa lẹ tọn mẹ po oplitẹn politiki alọpãlọpa lẹ tọn po mẹ wá ede. Na ewọ lọ wẹ na yín whẹ̀gbọtọ he na tin to gblagbla otò he jẹagọ̀do yénọzo lẹ go to politiki mẹ lẹ tọn mẹ, kẹdẹdilé ewọ yín mẹhe glọ́ nukọntọ agùn oklọ tọn lẹpo na kọ̀ndopọ́ te. Ewọ sọ wẹ aṣẹpipa gbigbọnọ he yìji pete to aigba ji, podọ kẹdẹdilé é nọ dọ dó dọ, ewọ sọ tindo huhlọn he yìji pete to akọta lẹpo ji nado dawhẹ̀.

Sọ do ayi e go ga, agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ ma na tindo gblọndo na odẹ̀ depope gbèdé. Podọ nújawu de ma na sọawúhia gbọn ewọ dali gbèdé kẹdẹdilé é yín wiwà dó gbọn Klisti dali gba, bọ sẹ́kunọ lẹ sọgan zinzọnlin, bọ nukuntọ́nnọ lẹ sọgan mọnú podọ otókunọ lẹ do sọgan sènú. Ṣigba aihọn lọ blébu na nọ pọ́n hlan ẹn bo sọ nọ sẹ̀n ẹn, na yéwlẹ tọn, yèdọ “Na yé he dọ̀n lẹ; na yé ma yí owanyin nugbo tọn wutu, na yè nido whlẹn yé gán. Podọ ehe wutu, Jiwheyẹwhe na do oklọ sinsinyẹn hlan yé, na yé nido yí lalo sè: na yè nido dawhẹ̀na yé omẹ pó he ma yí nugbo sè lẹ, ṣigba bo tindo homẹvivi to mawàdódó mẹ” (2 TẸSALONIKA 2:10-12). Mì flin dọ, agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ yín yisenọ gbọn oyín dali poun wẹ. Ṣigba to nugbo de mẹ, yisenọ yínyín kosi lẹ tọn he yè basi na mẹde bo sọ jẹagọ̀do Klisti go de wẹ ewọ. É nọ dọhó dogbọn Ahọludù Jiwheyẹwhe tọn dali, ṣigba é nọ dó ahọludù ede tọn ai, ehemẹ é nọ paṣẹ te kẹdẹdilé é jlo dó.

Jọtẹn etọn

Nado mọdona núyọ́nẹn po wiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn po hézéhézé, bé Satani ji wẹ mí dóna dọhó do jẹnukọn. Ehe lọ sọgan di onú paṣapaṣa de, ṣigba mí na do onú he tin to ṣẹnṣẹn ewọ tọn po agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn po hia mì. Enẹwutu, to Owé EZEKIẸLI 28:12-15 tọn mẹ, mí hia dólé dọ, “… Hiẹ yí hiadoni do dohia osọha lọ, he gọ́na núyọ́nẹn, bo sọ pé to owhànpẹ mẹ. Hiẹ tin to Edẹni mẹ ojipa Jiwheyẹwhe tọn lọ; zannu akuẹgégénu lẹpo wẹ oṣinyọn towe, saldiusi, topazi, po diamọndi po, belili, oniksi, po jaspeli po, sapfili, ẹmelaldi, po kalbunkle po, po sika po: anatọ́zọ́n ohún towe lẹ tọn po okète towe lẹ tọn potin to hiẹ mẹ; to azán he mẹ yè dá hiẹ te, yè ko wléawuna yé. Hiẹ wẹ kẹlubimi yíamìsisádodè he ṣinyọn: yẹn sọ zé we do, mọ bọ hiẹ tin to osó wiwé Jiwheyẹwhe tọn ji; hiẹ ko zinzọnlin hẹji bo to tejẹ to gblagbla zannu miyọn lẹ tọn tọn mẹ. Hiẹ yín mẹpipé to aliho towe lẹ mẹ sọn azán he gbè yè dá hiẹ, kaka yè do mọ mawàdódó to hiẹ mẹ”.

To ofi, matin oyẹ mayise tọn de, Lukifẹli go wẹ yè to ohódọ do, mẹhe Jiwheyẹwhe dá di angẹli de. Kẹdẹdi núdidá Jiwheyẹwhe tọn de, ewọ sọgbè, ṣigba dilé yè ná huhlọn ẹn po ojlo mẹdekannujẹ tọn po, mọwẹ é ko te dai. Ṣigba nado diọ linlẹn na Núdátọ lọ, ewọ zé ede daga bo sọ lẹ́ jẹagọ̀do Jiwheyẹwhe go. Onú dopolọ wẹ yè dọ dogbọn afọzédotetọ etọn he zé ede daga na onú lẹpo dali. Na Satani ma yín mẹhe mọdona onú popo gba, na é ma sọgan mọ hlan lé núyiwà etọn dinvie tọn lẹ to dindọn do godo dó jẹnukọn gba. Mọwẹ e te hlan agọ̀jẹdo-Klistigotọ he dóna zán aṣẹpipa etọn kaka jẹ opòdo lọ dó. Ṣigba yè whlá whẹ̀dida etọn do é. É mọdona onú susu, ṣigba bo ma yín onú popo gba.

Kẹdẹdilé yè ko dọ hlan mí dó, Satani ko tin to jipa Edẹni tọn mẹ. Podọ to aijijẹ etọn to finẹ godo, é zé ede biọ odàn lọ mẹ, podọ to ninọ̀mẹ nẹ lọ mẹ, é klọ gbẹtọ tintan lọ nado vẹ́tóli bo sọ gbàsẹ́n Ohó Jiwheyẹwhe tọn tọn. Na ewọ kànhóbiọ bo sọ dọmọ, “Bé Jiwheyẹwhe dọ enẹ lọ nugbo?” Mọwẹ é dá mayise pannukọn Ohó Jiwheyẹwhe tọn to yé mẹ dó. Onú dopolọ wẹ afọzédotetọ etọn to wiwà to aigba ji. Enẹwutu, gbẹtọ lẹpo sọn bibẹ́nu gọ̀ biọ gbọdemẹ dawe ylankan nẹ lọ tọn glọ́, yèdọ mẹhe nọ jlo nado zé ohù núkànbiọ tọn do godona Ohó Jiwheyẹwhe tọn to whepoponu. Jẹnukọn, e ṣẹ̀ po ylando mayise tọn po pannukọn Ohó lọ, to enẹgodo, tolivivẹ́ jẹgodona, ppodọ to vivọnu, osẹ́ngbigbà lọ wá gbèsisọ mẹ. Mọwẹ aijijẹ lọ sọawúhia dó, ehemẹ yè dọn mí omẹ pó biọ. Na dopodopo mítọn ko wànú jẹagọ̀do ojlo Jiwheyẹwhe tọn go bo sọ ylanwhẹ̀ – bọ mí ko wànú bo ko sọ zinzọnlin kẹdẹdi Adam po Evi po.

Satani ma jai kẹdẹ poun to whenuena é zé ede yìji gba, é sọ hẹn vàsúdo po tukla lẹpo po wá gbẹtọ lẹpo ji. Ṣigba to aijijẹ lọ godo, Oklunọ sọ lá dogbọn wiwá Mẹfligọ̀tọ lọ tọn dali, kẹdẹdilé É dọhó dogbọn jinukún he na tọ́njẹgbonu sọn yọnnu lọ mẹ nado gbàna odàn lọ (GENẸSISI 3:15). Owhẹ̀jijọ he lọ wutu Jesu ma do ylọ Malia dọ, “onọ̀” gbèdé, adavo “yọnnu”. Na Ewọ lọ wẹ jinukún he mẹ pagbè Jiwheyẹwhe tọn yín hinhẹnzùn nugbo te dilé e diọzùn agbasalan dó. Do ayi e go, Jinukún de wẹ Ohó Jiwheyẹwhe tọn (LUKU 8:11), podọ yè sọ dọhó do jinukún dagbe lọ go di visunnu po viyọnnu Ahọludù Jiwheyẹwhe tọn po tọn lẹ (MATIU 13:38). Na yé jọ̀ sọn jinukún wiwé he lọ mẹ, podọ to kọ̀ndopọ́ mẹ, yé lẹzùn whẹndo Jiwheyẹwhe tọn de (1 PITA 2:9; OWALỌ 17:29).

To yẹwhegán Isaia mẹ, mí mọ aijijẹ Satani tọn he yè dlẹnalọdo dólé, dọ, “Nawẹ hiẹ flẹ́ sọn olọn dó, hiẹ Lukifẹli, sùnwhlẹvu afọnnu tọn! nawẹ yè sán we liai dó, hiẹ he hẹn akọta lẹ zùn madógánnọi! Na hiẹ ko dọ to ayiha towe mẹ, dọmọ, yẹn na hẹji yì olọn, yẹn na zé ofìn ṣie yìaga hú sùnwhlẹvu Jiwheyẹwhe tọn lẹ: yẹn na sinai to aga oplitó gbẹtọ lẹ tọn ji, to agéawji dali. Yẹn na hẹji zẹ̀ oji yìyì aslọ tọn go; yẹn na taidi Ganhúnupo” (ISAIA 14:12-14).

Do ayi e go, sọn jipa Edẹni tọn mẹ gbộn wẹ ewọ tẹnpọ́n nado nọ paṣẹ to gbẹtọ lẹ ji. Kaka jẹ egbé, é ma diọ sọn zinzán etọn mẹ gba. Na é jlo nado hẹn titò etọn lọ wá ṣiṣẹ̀ mẹ. Podọ to ojlẹ nẹ mẹ tọn mí ko hia, ewọ biọ ahọlu Tile tọn mẹ, yèdọ mẹhe mẹ mí mọ apajlẹ gbẹtọ po aṣẹpipa Satani tọn po te to aigba ji to ofi. Na ewọ tọn, Jiwheyẹwhe dọ dogbọn onù yẹwhegán Etọn mẹ dọmọ, “Na ayiha towe yín zédaga wutu, bọ hiẹ ko sọ dọmọ, yẹwhe de wẹ yẹn, yẹn sinai to aisinnú Jiwheyẹwhe tọn mẹ, to gblagbla ohù lẹ tọn mẹ; gãnṣo gbẹtọ de wẹ hiẹ, Jiwheyẹwhe ma gba, yín hiẹ tlẹ zé ayiha towe do diayiha Jiwheyẹwhe tọn…” (EZEKIẸLI 28:2)

E yọ́n titegbe nado mọdona dọ gbẹtọ de sọgan lẹn ede di Jiwheyẹwhe de. Ṣigba enẹ ma yín gbẹtọ lọ gba, adavo Satani he to gbẹtọ lọ mẹ, yèdọ ehe yè ylọ dọ yẹwhe de bo sọ yín aṣẹpatọ aihọn he lọ tọn (2 KỌLINTINU 4:4). Satani tlẹ biọ sọn Oklunọ mítọn Lọsu si dọ Ewọ ni jai to nukọn etọn bo sọ sẹ̀n ẹn. Do ayi e go, ewọ na ná ẹn adọkun aihọn he tọn lẹpo É (MATIU 4:8-10). Enẹwutu ehe to ofi, yèdọ mẹhe nọtena Satani to aigba ji, dóna tindo ohia dopolọ ga. Adọkun po sinsẹ̀n lẹpo dóna tin to finẹ, sọmọ bọ Klisti matindo fie É na zé ota Etọn do de gba. Ṣigba omẹ he lọ nọ lẹn nado yín mẹgbọn de, yèdọ Jiwheyẹwhe; podọ é sọ lẹn nado yí tẹnmẹ Klisti tọn. Ṣigba é tindo azọ́n Satani he jlo nado yín dopolọ po Jiwheyẹwhe po tọn. Do ayi e go, ewọ kẹalọyí adọkun he Klisti gbẹ́dai lẹpo.

Mí yì nukọn bo sọ hia dọ, “Gbọn núyọ́nẹn towe dali podọ gbọn wuntùntùn towe dali, hiẹ ko tindo huhlọn na we, bo ko sọ tindo sika po fataka po do adọkunnu towe lẹ mẹ: gbọn núyọ́nẹn daho towe dali podọ gbọn ajọ́ towe dali wẹ hiẹ ko hẹn huhlọn towe sudeji, bọ ayiha towe sọ yín zizé daga na huhlọn towe wutu” (EZEKIẸLI 28:4-5). Podọ ehe tin to gbaungba he lọ, yèdọ odohia aigba ji tọn lọ to vivẹ mẹ talala. Na ehe lọ yín zinzán na yé omẹ awelẹ, enẹ wẹ Satani po afọzédotetọ etọn he é nọ zán po. Podọ núdepope ma ko diọ kaka jẹ egbé gba. Bé mẹnu wẹ tin bo ma mọdona fie adọkun po huhlọn lẹpo po tin te to egbé? Bé mẹnu wẹ tin he ma ko sè dogbọn adọkun madósọha lọ tọn dali, dogbọn sika po fataka lẹ po, po zannu akuẹgégénu lẹpo po, po onú devodevo lẹpo po tọn dali?

Do ayi e go, yẹwhegán lọ sọ to nukọnyì to onú winwlán etọn mẹ to gbọdemẹ Gbigbọ Wiwé tọn glọ́, dọmọ, “Gbọn gégé ajọ́ towe tọn dali, yé yí huhlọn do gọ́ ogblagbla hiẹ tọn mẹ, hiẹ ko sọ wàylando: enẹwutu wẹ Yẹn ko do dlan we di mẹfuflu sọn osó Jiwheyẹwhe tọn ji …” (EZEKIẸLI 28:16). Sọn whetẹnu gbộn wẹ Satani ko biọ ajọ́wiwà mẹ? To odohia he lọ mẹ, yè dọhó do Satani go whladopo, podọ to enẹgodo, whladopo dogọ́ do aṣẹpatọ aigbanu he mẹ Satani to ninọ̀. Do ayi e go, gbigbọ wẹ Satani podọ ewọ sọ dóhùdo agbasa he nukun to mimọ de tọn he ewọ sọgan zédo, na ewọ nido zán huhlọn etọn.

Dinvie, mí dóna hia odohia pipé dogbọn Satani tọn dali lọ jẹ, po ohia etọn alọpãlọpa he mí dóna zé hẹn do ayiha mẹ go po, do mí na wá gbẹ́sọ to yé mọ deji jãnwẹ, dilé mí na to ohódọ do afọzédotetọ etọn he tin to aigba ji go dó. Ehe gbọn núvivẹ dèdovo lọ tọn dali wẹ yín dọ, é nọ sọawúhia kẹdẹdi angẹli hinhọ́n tọn, yèdọ mẹhe mẹ Satani ko dọn ede biọ. Enẹwutu, Paul ko wlán dote to azán nẹlẹ mẹ, dọ, “Na apọsteli lalonọ wẹ omẹ mọtọnhunkọ lẹ, azọ́nwàtọ oklọnọ, he nọ diọadana yéde biọ apọsteli Klisti tọn lẹ mẹ. E ma sọ yín nújawu de; na Satani lọsu nọ diọadazùn angẹli hinhọ́n tọn. Enẹwutu, e ma yín onú daho de eyín devizọ́nwàtọ etọn lẹ ga yín mẹdiọada di devizọ́nwàtọ dódó tọn lẹ gba; opòdo mẹhetọn na nọ̀ kẹdẹdi azọ́n yetọn lẹ” (2 KỌLINTINU 11:13-15).

Núdabla he yè hùndohia lẹ lọ

Kẹdẹdilé mí ko dọ dó jẹnukọn, yẹwhegán Daniẹli mọ nújijọ̀ alọpãlọpa lẹ to ninọ̀mẹ ohia po apajlẹ he yín azán godo tọn mẹ lẹ tọn po. Ewọ sọ dèkunnu to ahọlu lọ nukọn po ohó helẹ pó, dọmọ, “Ṣigba Jiwheyẹwhe de tin to olọn mẹ he nọ dè aṣli lẹ hia, podọ ewọ ko sọ hẹn núhe na tin to azán godo tọn lẹ mẹ zùn yinyọ́nẹn hlan Nẹbukadnẹzali” (DANIẸLI 2:28). Dinvie, omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹ tin dilé yè ko nọ hopana yé dogbọn núhe É nọ wà lẹ dali po núhe nọ jọ̀ lẹpo tọn dali to whepoponu. Enẹwutu, núhe Oklunọ dọ to Owé MATIU 23:34 tọn mẹ gbẹ́sọ to nugbo yín jẹ egbé, dọ, “Enẹwutu, mì do ayi e go, Yẹn do yẹwhegán lẹ hlan mì, po gbẹtọ núyọ́nẹntọ lẹ po, po wékantọ lẹ po …” Do ayi e go, politikinọ lẹ po omẹ gbõgbo lẹ po tin to kàndodeji yétọn mẹ, ṣigba yé he yọ́n ojlẹ lẹ po ohia lẹ po kẹdẹdi Ohó Jiwheyẹwhe tọn, mọdona núhe to yìyì. Yé sọ mọdona dọ mí tin to asiko dọdai tọn mẹ to dinvie, ehe tùnmẹ dọ, dọdai Biblu tọn lọ ko to ṣiṣẹ̀ to dinvie. Sọ do ayi e go, omẹ delẹ tin to aigba ji bo tindo nukun po wuntùntùn po nado mọ núhe yẹwhegán lẹ po apọsteli lẹ po ko mọ to númimọ mẹ bo ko sọ wlán yé to gbọdemẹ Gbigbọ Wiwé tọn glọ́. Podọ yé sọ mọdona lé yé dóna dó yé ai dagbedgabe dó. Do ayi e go, Ohó Jiwheyẹwhe tọn nọ wá yẹwhegán lẹ de to whepoponu, e ma yín hlan núyọ́nẹntọ aihọn tọn lẹ de gbèdé gba, na yéwlẹ wẹ yé he nọ ná tùnmẹ yetọn titi lẹ.

Enẹwutu, yẹwhegán nugbo dopodopo po apọsteli nugbo dopodopo po, kavi devizọ́nwàtọ Jiwheyẹwhe tọn dopodopo dóna wà kẹdẹdi Daniẹli bo sọ yigbè, dọ, “Ṣigba na yẹn tọn, yè ma dè aṣli he hia hlan mi na núyọ́nẹn depope he yẹn tindo húgan ogbẹ̀nọ depope gba…” (DANIẸLI 2:30). Podọ to odẹ̀hiho etọn mẹ, Daniẹli pà Oklunọ bo sọ dọmọ, “… É nọ ná núyọ́nẹn hlan núyọ́nẹntọ lẹ, po oyọ́nẹn po hlan yé he yọ́n wuntùntùn lẹ. É nọ dè onú sisósisó po aṣli po hia: Ewọ yọ́n núhe tin to zinvlu mẹ, podọ É de wẹ hinhọ́n sọ nọnọ̀” (DANIẸLI 2:21-22).

Jẹnukọn, yẹwhegán Daniẹli mọ boṣiọ lọ kẹdẹdilé e yín didohia to nukọn ahọlu Nẹbukadnẹzali tọn to odlọ mẹ dó. Ewọ sọ dọ odlọ lọ, dọmọ, “Boṣiọ he, ehe yín hlọnhlọnnọ, podọ sisẹ́ mẹhetọn yín gigodahonọ, ṣite to nukọn towe; podọ mimọ etọn lọ sọ yín núdobu. Na boṣiọ he tọn, ota etọn tin sọn sika dagbedagbe mẹ, anọ́ etọn po awà etọn lẹ po sọn fataka mẹ, ohòto etọn po asapada etọn lẹ po sọn ogànvệ mẹ. Azàngándán etọn lẹ sọn ogànyũ mẹ, podọ adade sọn oko mẹ” (DANIẸLI 2:30-33). Nado dọ gbaungba, boṣiọ he lọ nọtena gbẹtọ de, kẹdẹdilé mí na din ehe sọgbè hẹ ota lọ, po anọ́ lọ po, po awà lẹ po, podọ sọn agbasa lọ jẹ odò afọ lẹ tọn po afọgbẹn lẹ tọn po. Podọ to ojlẹ dopolọ mẹ, e nọtena ahọludù aihọn tọn ẹnẹ he na bọdo yénọzo lẹ go.

Podọ to Owé DANIẸLI 2:37-45 tọn mẹ, ewọ ná tadèna po tùnmẹ ahọludù aihọn tọn ẹnẹ he yè yọ́nẹn gbọn otànhó dali, dọ: Ahọludù Babilọni tọn he yè dohia to boṣiọ he lọ mẹ kẹdẹdi ota sika tọn, he nọte sọn owhè núọntọ̀n e lán ṣidopotọ mẹ jẹ owhè fowe-kantọ̀n-fọtọ̀n e lán atọ̀ntọ mẹ jẹnukọnna wiwá Klisti tọn, he to aihọn lọ plán to asiko nẹ mẹ. Podọ ahọludù Mẹdianu lẹ po Pẹsianu lẹ tọn po, he yín didóhia di ẹnẹtọ bọ anọ́ etọn po awà etọn po sọn fataka mẹ, yín yinyọ́nẹn nado tin sọn owhè fowe-kantọ̀n-fọtọ̀n e lán atọ̀ntọ mẹ jẹ owhè kantọ̀n-aotọ mẹ jẹnukọnna wiwá Klisti tọn. Enẹgodo wẹ Ahọludù Glẹkinu lẹ tọn to aṣẹpipa Alẹsandlu Daho lọ tọn glọ́ bo yín didohia gbọn alìnkan lọ po odò agbasa lọ tọn po dali, yè sọ do e hia po gànvệ po bo sọ nọte sọn owhè kantọ̀n-aotọ mẹ jẹ ogbàntọ mẹ jẹnukọnna wiwá Klisti tọn. Podọ sọn whenẹnu kaka jẹ ojlẹ godo tọn mẹ, Ahọludù Lomunu lẹ tọn wẹ to aṣẹpa. Ehe lọ wẹ onú vivẹ daho pete he yè dóna mọdona lọ.

Do ayi e go, yẹwhegán dopolọ mọ lé agósú ẹnẹ olọn tọn lẹ ko whàn ohù daho gbẹtọ lẹ tọn dó, yèdọ ehemẹ gbékanlin huhlọnnọ ẹnẹ tọ́njẹgbonu wá sọn to Owé Daniẹli 7 tọn mẹ. Tintan lọ taidi kinnikinni de, awetọ lọ sọ taidi béali, atọ̀ntọ di opọ̀, podọ yè ma sọ ná oyín de ẹnẹtọ lọ gba, ṣigba yè do e hia dólé, dọ, “To ehe godo, yẹn sọ mọ to númimọ ozánmẹ tọn lẹ mẹ, bo dayi e go gbékanlin ẹnẹtọ de, kanylantọ bo dobu bo sọ dóhuhlọn gbahugbahu; e sọ tindo ogànyũdú daho lẹ; e vàsúdo bo sọ gbà do flinflin, bo sọ yí afọ etọn lẹ do zín pipòtọ dai: e sọ yín hùnkọhùnkọ sọn gbékanlin he tin to ewọ nukọn lẹpo mẹ; e sọ tindo azò ao” (DANIẸLI 7:7).

Gbékanlin ẹnẹ he tọ́njẹgbonu wá sọn agùnvi gbẹtọ susu gédegéde aihọn he lọ tọn lẹ mẹ lẹ, nọtena ahọludù ẹnẹlẹ, ṣigba aṣẹpatọ lẹ po ota lẹ lọ po dopolọ wẹ yé. Dinvie, mí ma dóhùdo nado zán whenu bo sọ dọhó do atọ̀n tintan he ko jẹnukọn lẹ tọn go gba, kẹdẹdilé yé matindo núde nado wà po ojlẹ mítọn po wutu. Ṣigba mí jlo nado mọdona dogbọn gbékanlin ẹnẹtọ he tin to dinvie lọ tọn dali (DANIẸLI 7:19). Do ayi e go, Daniẹli sọ mọ pahonamẹ he jẹgodona enẹ lọ yí, dọ, “Gbékanlin ẹnẹtọ lọ na yín ahọludù ẹnẹtọ de to aigba ji, he na yín hùnkọdevo sọn ahọludù lẹpo mẹ, bo nasọ và aigba lọ pete súdo, bo nasọ li i do odò, bo sọ gbà hanyanhanyan” (DANIẸLI 7:23). Dinvie, gbékanlin ẹnẹtọ he yín Ahọludù Lomunu lẹ tọn, zé aigba lẹpo mì bo sọ zín i do afọ etọn glọ́ kẹdẹdi dọdai Biblu tọn. Enẹ wẹ LÉ WẸ OKLUNỌ DỌ to Ohó Etọn mẹ.

Johanu lọsu sọ mọ gbékanlin dopolọ po azò ao po he tọ́njẹgbonu wá sọn ohù mẹ. E sọ tindo ota ṣinawe, podọ oyín nùzinzán tọn lẹ tin to ota ṣinawe lẹ ji. Na jẹgbakun ao tin to azò lẹ lọ ji (OSỌHIA 13:1). Do ayi e go, ehe lọ sọgbè titegbe bo sọ sọawúhia hẹ Owé DANIẸLI 7:24 tọn, dọ, “Podọ na azò ao lẹ tọn, ahọlu ao na fọ́nsọn ahọludù he mẹ: podọ devo nasọ fọ́n to yé godo; ewọ na yín hùnkọdevo sọn tintan tọn mẹ, ewọ bo nasọ yí ahọlu atọ̀n do odò.” Dinvie, gbékanlin atọ̀n he jẹnukọn lẹ yín yinyọ́nẹn kẹdẹdi ahọludù atọ̀n he Daniẹli mọ lẹ, sọ yín mimọ whladopo dogọ́ to Owé OSỌHIA 13:2 tọn mẹ bo sọ sọgbè hẹ gbékanlin ẹnẹtọ lọ, “Kanlin he yẹn mọ lọ taidi opọ̀, afọ etọn sọ di afọ béali tọn, onù etọn taidi onù kinnikinni tọn …”

E tin to vivẹ mẹ titegbe nado payi e go dọ, Satani zé ofìn etọn po huhlọn etọn po na gbẹtọ de to vivọnu ahọludù aihọn godo mẹ tọn he lọ tọn, dọmọ, “… dlagọni lọ sọ ná huhlọn etọn ẹn, po aisinnu etọn po po aṣẹ daho po. Yẹn sọ mọ dopo to ota lẹ mẹ di yè húnú hlan okú: alàn etọn hlan okú ko kúata; aihọn lẹpo sọ to hẹ̀likẹ̀ hodo kanlin lọ to godo…” (OSỌHIA 13:2-3). Mẹnu wẹ dlagọni lọ, ehe ná huhlọn godo tọn he lọ po aṣẹ etọn po, po ofìn etọn po, he tọn dali yè dọ hlan mí to Owé OSỌHIA 12:9 tọn mẹ, dọ, “Yé sọ yàn dlagọni daho lọ jẹgbonu, odàn hóhó lọ, hè yè nọ ylọ Lẹgba, podọ Satani …” Do ayi e go, ahọludù aihọn godogodo tọn lọ tọn na tin to gbọdemẹ Satani lọsu tọn glọ́. Podọ sọn ehe lọ mẹ wẹ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọ́njẹgbonu wá sọn kẹdẹdilé mí to na mọ dó to madẹnmẹ.

Ehe yè lẹn dọ nugbo wẹ lọ

Yẹwhegán Daniẹli mọ dogbọn ojlẹ godomẹ tọn dali, yèdọ huhlọn zinzán agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn jẹnukọnna ojlẹ lọ. Enẹwutu, to Owé DANIẸLI 7:8 tọn mẹ, gbékanlin he tindo azò ao lọ, ehe mẹ e tọ́njẹgbonu sọn wá lọ, yín didohia hlan ẹn. Yè sọ wlán ẹn dólé, dọ, “Yẹn lẹn azò ao lẹ lọ pọ́n, bo dayi e go, azò devo, hẹaga to yé ṣẹnṣẹn wá, pẹvi dopo … bo do ayi e go, nukun taidi gbẹtọ de tọn lẹ tin to azò he mẹ, podọ onù de he onńú dahodaho lẹ dọ”. Sọn ahọludù aihọn godogodo tọn he lọ tọn mẹ, dawe de na tọ́njẹgbonu wá, ohó mẹhe tọn na yín alọkẹyí gbọn nukọntọ sinsẹ̀nnọ lẹ tọn po politikinọ lẹ tọn po dali.

To kọ̀ndopọ́ he yín Owé OSỌHIA 13:5 tọn mẹ to fie yè dọ te dọ, “Yè ná onù in, é to onú daho po nùzinzán po dọ; yè sọ yí huhlọn na ẹn nado nọtemọ họ̀ osùn kade e lán awe.” To nugbo de mẹ, ehelẹ wẹ owhè atọ̀n-dá nukunbibia daho lọ tọn lẹ po homẹkẹn vivọnu whèta godogodo tọn he lọ tọn po.

Enẹwutu, Daniẹli wlánwé dogbọn aṣẹpatọ he lọ tọn dali, yèdọ mẹhe ewọ na basi alẹ̀nù de hẹ “po omẹ susu po” na osẹ̀ dopo. Podọ wuntùntùn owépinplọ́n Islaẹli tọn tọn po, po kọ̀ndopọ́ pipé didóai tọn lẹ po ma yín alẹ̀nù he lọ gba. Do ayi e go, nado dọ taun dọ alẹ̀nù lọ na tin hlan Jelusalẹm bo dọn Islaẹli do e mẹ, bo nasọ lẹ́hla akọta lẹ pé. Kẹdẹdilé osẹ̀ dopo tindo azán ṣinawe dó, mọdopolọ wẹ osẹ̀ he tọn yè dọ to ofi to dọdai mẹ tùnmẹ to vlẹkẹsi de mẹ dọ, owhè ṣinawe. To gblagbla odá owhè ṣinawe helẹ tọn, ewọ na “basi alẹ̀nù liló de hẹ mẹsusu na osẹ̀ dopo: podọ to gblagbla odá osẹ̀ lọ tọn mẹ ewọ na hẹn avọ́sánnú po avọ́ núniná jinulili tọn po nado dóalọte; podọ to adadavu osùnú lẹ lọ tọn ji wẹ omẹ he basi ovọ́jẹ na wá; yèdọ jẹ opòdo lọ, podọ didótana enẹ, wẹ yè na kọ̀n homẹgble jẹgbonu do ovọ́jẹ lọ ji” (DANIẸLI 9:27). Ehe lọ na jọ̀ pannukọn opòdo lọ, yèdọ jẹnukọnna bibẹ́nu Ahọludù Klisti tọn Owhè Fọtọ́n tọn po jijọho po to aigba ji.

Podọ sọn Owé DANIẸLI 8:10 tọn mẹ, mí sọgan mọ lé azò he lọ zé ede yìji bo sọ yín whliwhlá hézéhézé do huhlọn he lọ godo, dọ, “E whẹ́n zùn kiklo, yèdọ jẹ awhànpa olọn tọn lọ de; podọ e zé vude sọn awhànpa lọ mẹ podọ sọn sunwhlẹvu lẹ mẹ dlán odò jẹ aigba, bo sọ tùnafọ yé ji.” Do ayi e go, onú mọtọnhunkọ de wẹ mí mọ to Owé Osọhia 12 tọn mẹ, fie dlagọni he yín Satani lọ, yín yinyàn jẹgbonu bo sọ dè dadãtọ̀ntọ sunwhlẹvu olọn tọn lẹ dlàn aigba po é po. Mí mọdona dọ ewọ lọ wẹ kẹ̀ntọ Jiwheyẹwhe tọn he jlo nado sọzẹn hẹ Ẹ, ṣigba é jai to whenẹnu.

Agọ̀jẹdo-Klistigotọ he yín “dawe dagbe” Satani tọn lọ, kẹdẹdi Owé 2 TẸSAL. 2:4 tọn, é zé ede daga to onú popo ji, “Bo sọ to ede zé do oji hú ehe yè nọ ylọ Jiwheyẹwhe, kavi ehe yè nọ litaina lẹpo; sọmọ bọ é sinai to tẹmpli Jiwheyẹwhe tọn mẹ, bo zé ede do gbonu di Jiwheyẹwhe.” Do ayi e go, yè ylọ Yisenọ he tin to Biblu mẹ lẹ dọ tẹmpli Jiwheyẹwhe tọn. Ṣigba kẹdẹdilé tẹmpli whenẹnu tọn lẹzùn odò ajotọ lẹ tọn de dó, mọwẹ Yisenọ he jai lẹ yín pinpọ́n hlan gbọn Jiwheyẹwhe dali dó. To ahlidida Yise tọn he mẹ, agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ dó ede ai. Ewọ sọ yín taliaina di Jiwheyẹwhe, é dọ magbọvọ wẹ ewọ bo sọ yín didohia po oyín he yì aga pete de po, yèdọ ehe tin hlan Jiwheyẹwhe Otọ́ mítọn olọn tọn, kẹdẹdi ‘Otọ́ Wiwé’ (MATIU 23:9).

Do ayi e go, ewọ to ohódọ toalọ homẹhùnhùn tọn de mẹ to dinvie, ṣigba ehe lọ na diọ to ojlẹ didè lọ mẹ, to whenuena é ko klọ aihọn lẹpo vọ̀ godo.

Kẹdẹdilé Owé DANIẸLI 7:25 tọn dọ dó, dọ, “Ewọ bo na nọ dọ ohó lẹ do Gigogán go, bo nasọ hẹn agbọ́pé mẹwiwé Gigogán tọn lẹ: ewọ bo nasọ lẹn nado diọ ojlẹ lẹ po osẹ́n lọ po; yè nasọ jó yé do alọ etọn mẹ kaka ojlẹ de podọ ojlẹ lẹ po odá ojlẹ de tọn po.” Owéfọ he lọ dohia gbaungba dọ, e yín zinzán na owhè atọ̀n-dá nukunbiba tọn he na tin to Islaẹli ji. Enẹwutu, to kọ̀ndopọ́ he lọ mẹ, mí hia dogbọn didiọ ojlẹ lẹ tọn po osẹ́n po tọn dali. Do ayi e go, Agùn Alẹ̀nù Yọ́yọ́ tọn ma sọgan yín máhẹtọ to e mẹ gbèdé. Podọ to ofi, yè dọhó hlan Ju lẹ kẹdẹdi omẹ Daniẹli tọn lẹ. Enẹwutu, angẹli lọ dọ hlan ẹn dọmọ, “Dinvie, yè hẹn mi wá nado hẹn we tùnwun núhe na jọ̀ do omẹ towe lẹ go to azán agọ̀gbọnẹn tọn lẹ mẹ” (DANIẸLI 10:14).

Dinvie, to Owé DANIẸLI 11:32 tọn mẹ, yè dọ lé agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ na pégo bo nasọ dọ̀n gbẹtọ lẹ do awà etọn ji dó hlan mí, dọ, “Podọ mẹhùnkọ he yí yinylan do wànú do alẹ̀nù lọ go lẹ na yín hinhẹn flu gbọn ovlẹ lẹ dali.” Kẹdẹdilé yè ko dọ ẹ dó, agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ ma yín nukọntọ politikinọ he na tindo aihọn lẹpo to agọ̀jijẹdo é mẹ gba, lala, ewọ na yín mẹyinyọ́nẹn gbọn politiki dahodaho dopodopo po núyiwà agùn tọn lẹ po dali kẹdẹdi aṣẹpatọ daho lọ. Enẹwutu, Owé Wiwé dọmọ, “Huhlọn etọn yín hlọnhlọnnọ, ṣigba po huhlọn etọn po ma gba (mì jale bo sọ flin dọ, kẹdẹdilé mí ko hia dó jẹnukọn dọ, dlagọni he yín Satani lọ, na ná ẹn huhlọn de po ofìn de po); ewọ bo nasọ yí awujiji do vàmẹ, bo na wàdagbe bo sọ wà homẹhùn etọn: podọ ewọ na và omẹ hlọnhlọnnọ po gbẹtọ mẹwiwé lẹ tọn po. Podọ gbọn zìnzìn etọn mẹ, é na hẹn anà nado wàdagbe to alọ etọn mẹ; ewọ bo nasọ to ede hẹnklo to ayiha etọn mẹ, podọ to madódègo yetọn mẹ wẹ ewọ na mẹsusu: ewọ na tite ga do ahọvi ahọvi lẹ tọn ji; ṣigba yè na wẹ́n ewọ matin alọ” (DANIẸLI 8:24-25). Do ayi e go, otògán Amẹlika tọn po otògán Hlusi tọn po tindo aṣẹpipa po huhlọn po he tindo dógbó, ṣigba kanlin nẹ lọ na tindo huhlọn aihọn lẹpo pete tọn. É nọ sọawúhia di dawe sinsẹ̀ntọ de; podọ to alọ dopolọ mẹ, é sọ nọ basi politiki aihọn lẹpo tọn bo sọ nọ plán yé politikinọ lẹ.

Agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ yín alọdlẹndo di mẹhe tindo ayiha kanlin de tọn to ojlẹ etọn mẹ nado hẹn gbẹtọ lẹpo mọ hlan huhlọn etọn po hlọnhlọn etọn po. Whenẹnu wẹ é na dọhó jẹagọ̀do Jiwheyẹwhe go, kẹdẹdilé Owé Wiwé lẹ dọ dó, dọ, “E sọ kẹ̀ onù etọn do nùzinzán mẹ do Jiwheyẹwhe go, nado to nùzán do Oyín Etọn go, do Gohọ̀ Etọn go, podọ do yé he nọnọ̀ olọn mẹ lẹ go” (OSỌHIA 13:6). To ojlẹ nẹ mẹ, mẹfligọ̀ lẹ na tin to finọ̀tẹn yetọn lẹ mẹ to olọn mẹ, ṣigba ewọ na tẹnpọ́n nado to nùzán do yé he nọnọ̀ aga lẹ go.

Do ayi e go dọ, to Owé JOHANU 14:2-3 tọn mẹ, Oklunọ dopagbè na Etọn nọ lẹ, dọ, “To owhé Otọ́ ṣie tọn gbè, ofi ninọ̀ susu wẹ tin: eyín e ma yín mọ, Yẹn do ko dọ hlan mì, Yẹn jei nado wléawu otẹn de tọn dai na mì. Eyín Yẹn yì bo wléawu otẹn de tọn dai na mì, yẹn nasọ lẹ́gọ̀, bo hẹn mì yì dẽ; na ofi he Yẹn te finẹ wẹ mì na nọ̀ ga.” Dinvie, yé he yín Klisti tọn nugbo lẹ bo sọ nọtepọ́n Ẹn, bo sọ yinwanna awúsọhia Etọn na yín zizé yì jẹnukọnna ojlẹ nukunbibia tọn lọ (1 TẸSALONIKA 5:1-9). Podọ Paul ko sọ do nújijọ̀ daho he lọ hia to Owé 1 TẸSALONIKA 4:13-17 tọn mẹ.

To whenu asiko lẹ tọn mẹ, whenuena whẹ̀dida daho he lọ na tin to aigba ji, mẹfligọ̀ lẹ na tin to ayajijẹ yetọn mẹ to Gigo mẹ. Do ayi e go, Johanu mọ yé he gbawhàn onú popo tọn to ohù klistali tọn kọ̀n. Whenẹnu wẹ é dèkunnu dọ, “Yẹn sọ mọ di ohù mẹpọ́nnú tọn de he flusọ po miyọn po; podọ yé he gọ̀ to awhàngba mẹ sọn kanlin lọ de, sọn boṣiọ etọn de, podọ sọn sọha oyín etọn tọn de, ṣite to ohù mẹpọ́nnú lọ tọn ji, yé tindo ajalẹn Jiwheyẹwhe tọn lẹ” (OSỌHIA 15:2). Dinvie, gbẹtọ susu gédégédé he gbawhàn lẹ yín pipé to sọha mẹ sọn yé he gbawhàn to boṣiọ kanlin lọ tọn ji lẹ mẹ, to sọha kanlin lọ tọn ji lẹ mẹ, podọ to ehe pò lẹpo tọn mẹ. Enẹwutu, e to vivẹ mẹ talala na mí nido mọdona ehe lọ, na onú lẹpo ko wá vivọnu wutu.

Ohia dèdovo lẹ

Do ayi e go, yẹwhegán Daniẹli ná mí ohia lẹ po nújawu dawe he lọ tọn lẹ po, ehe go mí ma sọgan dènukun sọn gba. Podọ yè sọ dlẹnalọdo é di ahọlu de. Họnmẹ etọn yín kiklo bo sọ yọnwhànpẹ talala hú họnmẹ ahọlu he pò lẹpo tọn to jijlẹ mẹ. Dinvie, to Owé DANIẸLI 11:36 tọn mẹ, mí hia linlẹn he jẹgodona lẹ, yèdọ ehe yè ko dọ jẹgbonu lẹ lọ, dọ, “… ewọ nasọ zé ede daga, bo sọ nọ hẹn ede klo to yẹwhe lẹpo ji, bo sọ nọ dọhó onú jawujawu lẹ tọn do Jiwheyẹwhe yẹwhe lẹ tọn go: ewọ nasọ mọ dagbe…” Dinvie, mí ko sọawúhia to sọha ojlẹ lẹ tọn mẹ to ohógbè dopo lẹ lọ po linlẹn lẹ lọ po mẹ. Na to vlẹkẹsi de mẹ, dawe he lọ na zé ede daga na onú popo bo na dọ núhe é jlo, é nasọ wàdagbe to enẹ lọ mẹ. To nukọnyìyì mẹ, mí hia dólé dọ, “Mọ ewọ ma na hò yẹwhe otọ́ etọn lẹ tọn lẹ pọ́n gba, kavi nujlo yọnnu lẹ tọn, kavi hò yẹwhe depope pọ́n gba …” (DANIẸLI 11:37). Do ayi e go, Jiwheyẹwhe ko hẹn mí nado mọdona ohia dawe he lọ tọn lẹ hézéhézé, yèdọ yín e tlẹ yín omẹ pẹvi lọsu ma sọgan gbọagba etọn gba. Mì sọ do ayi e go dọ, Jiwheyẹwhe ko dègbe alọwle tọn, ṣigba dawe he lọ na gbẹ́ alọwle, podọ enẹwutu, é gbẹ́ gbèdide he Jiwheyẹwhe ná lọ. Enẹwutu, yé dọ dogbọn ewọ tọn dali dọ, é ma na hò wanyin yọnnu lẹ tọn pọ́n gba. Ehe lọ wẹ Daniẹli wlán to gbọdemẹ Gbigbọ Wiwé tọn glọ́.

Paul po nukunmọ etọn dọdai tọn po zé ohóta lọ do owé winwlán etọn mẹ hlan devihatọ etọn Timọti. To finẹ lọ, é wlán dogbọn oplọ́n po núplọ́nmẹ po dali, yèdọ ehe tọ́nsọn gbigbọ mawé de bo sọawúhia gbọn gbigbọ he nọ klán omẹ jẹ̀lá sọn ohó lọ mẹ, podọ to enẹgodo, é sọ yawu wá gblagbla núyiwà lọ tọn mẹ po ohó helẹ pó, dọ, “yé na nọ kọ́ dọ mẹde ma na wlealọ; yé na nọ dosẹ́n dọ yè ni sú olàn …” (1 TIMỌTI 4:3). Whladopo dogọ́ to dinvie, e dóna yín núhe ji yè táhinhọ́n do dọ, Oklunọ ko dó alọwle ai, ehe agọ̀jẹdo-Klistigotọ he lọ ko jẹagọ̀do na ede podọ na yé he nọ sẹ̀n ẹn lẹpo ga. Do ayi e go, Oklunọ lọ sọ dọmọ, “E ma yọ́n na sunnu lọ ni yín dopokẹdẹ gba, Yẹn na hẹn ẹn basi alọgọ́tọ de he jẹ nệ” (GENẸSISI 2:18). Dinvie, núplọ́nmẹ he yín yè ma na wlealọ tọn na sọawúhia kẹdẹdi núyiwà sinsẹ̀n tọn, ṣigba to Ohó magbọvọ Jiwheyẹwhe tọn mẹ, yè do enẹ lọ hia kẹdẹdi núplọ́nmẹ he jẹagọ̀ de, yèdọ ehe tọ́nsọn gbigbọ mawé lẹ de. Enẹwutu, mì jale bo flin dagbedagbe dọ: Mẹdepope he jẹagọ̀do Ohó Jiwheyẹwhe tọn go, ehe tùnmẹ dọ, “agọ̀jẹdo-Ohó lọ gotọ”, ewọ dopolọ sọ wẹ “agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ”, na Klisti wẹ Ohó lọ wutu.

Do ayi e go, hlan agùn Kọlintinu tọn, Paul kànwé dọmọ, “Bé míwlẹ matindo huhlọn nado nọ plán nọviyọnnu he yín asi de, dilé apọsteli he pò lẹ te; di mẹmẹsunnu Oklunọ tọn lẹ, po Kefa po?” (1 KỌLINTINU 9:5). To ofi, yè dọ dogbọn mẹmẹsunnu Jesu tọn lẹ lọsu dali, ehe tùnmẹ dọ yé he tọ́njẹgbonu wá sọn alọwle Malia po Josẹfu po tọn kẹdẹ mẹ lẹ wẹ tindo asi. Ṣigba to ohógbè he lọ mẹ, yè dóna hia Owé MATIU 1 :25 tọn jẹ̀ hézéhézé, yèdọ fie yè dọ te dọ Josẹfu, “ma yọ́n ẹn kaka ewọ do ji ovi de: é sọ ylọ oyín etọn dọ JESU.” Mọwẹ dọ to jiji Jesu tọn godo, Josẹfu wá yọ́n Malia kẹdẹdi Ohó wiwé Jiwheyẹwhe tọn. Do ayi e go, awhlidògbèji de wẹ ewọ to whenuena é ji Jesu Klisti, Ovi Jiwheyẹwhe tọn, ṣigba po kandeji po ewọ ma sọ yín awhidògbèji to egbé gba. Na to wẹndagbe lẹ mẹ, oyín mẹmẹsunnu Jesu tọn lẹ tọn yín didọ whlasusu. Podọ to Owé MATIU 13:55 tọn mẹ, mí tindo oyín nẹlẹ kinkàn dólé, “Jakọbu, Jose, Simọni, po Juda po.” Nado gbẹ́ ohó nugbo helẹ lọ he tin to gbaungba otànhó gbẹ̀zán mẹwiwé hóhó nẹ lọ tọn dọ Malia matindo ovi devo depope gba, bọ nugbo he lọ sọ yín whiwhlá na sinsẹ̀n he yè nọ basi na Malia tọn wutu. Enẹwutu, do ayi e go dọ, to gblagbla omẹ kantọ̀n he nọ̀ abò aga tọn lẹ mẹ, Malia onọ̀ Jesu tọn po nọvisunnu Etọn lẹ po lọsu nọ̀ finẹ ga (OWALỌ 1:14).

Sọn ota núyiwà he lọ tọn mẹ, mí hia to nukọnyìyì mẹ dọ, “Ṣigba to azọ́nhọ̀ etọn mẹ wẹ ewọ na nọ gbògbéna yẹwhe agbóhomẹ lẹ tọn: podọ yẹwhe mẹhe otọ́ etọn lẹ ma yọ́nẹn de wẹ ewọ na yí sika, po fataka po do gbògbéna, po zannu họakuẹ lẹ po, po onú whànpẹnọ lẹ po” (DANIẸLI 11:38). Dinvie, ohógbè he yín dọ ewọ na gbògbéna yẹwhe agbóhomẹ tọn lẹ, to hódọ dogbọn awhàn po vàsúdo tọn po dali dọ, huhlọn sinsẹ̀n tọn he lọ na nọte to godo. Na otànhó lọ to kunnudè dogbọn vọfọ́n lẹ dali, dogbọn awhàn sinsẹ̀n tọn lẹ dali, dogbọn vàsúdo he yè basi to oyọ́nẹn Jiwheyẹwhe tọn mẹ to oglọ́ ohia satin tọn tọn. Nado hẹn kọ̀ndopọ́ lọ wá gbaungba, yiylọ sika po fataka po tọn, podọ zannu akuẹgégénu lẹ tọn ma yín jijodai gba. Podọ yẹwhe he ewọ ko yí ede do basi ma yín Jiwheyẹwhe he otọ́ etọn lẹ ko sẹ̀n to nugbo de mẹ gba. Na Jiwheyẹwhe Ablaham tọn, Isaki tọn po Jakọbu tọn po yèdọ Jiwheyẹwhe he gbọnvo mlẹnmlẹn de wẹ Ewọ.

Ayọ̀detọ he sinai to kanlin lọ ji

Dinvie, mí to dindọ̀nsẹpọ́ ohia yọ́yọ́ de, ehe sọ tin na kànṣiṣa núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn he yìyì to aigba ji po politiki po, po huhlọn agùn bibasi gbigbọ mẹ tọn po. Do ayi e go, whẹ̀jijọ de tin ehe wutu Jiwheyẹhwe do nọ zán apjlẹ nẹlẹ. E sọgan yín dọ e ma ko sọawúhia gbaungba do mọ gba, ṣigba to dinvie e ko sọ sọawúhia hézéhézé kẹdẹdilé e yín wiwà dó gbọn ohia helẹ mẹ.

To Owé Osọhia 17 tọn mẹ, ahọludù aihọn godo tọn lọ tọn yín didohia to ninọ̀mẹ etọn godo tọn mẹ. Podọ aṣẹpipa he to finẹ lọ yín zinzán gbọn ayọ̀detọ lọ dali, yèdọ ehe to kanlin he lọ kùn. Ehe lọ tùnmẹ dọ, ewọ tindo huhlọn do aṣẹpipa aihọn godogodo lọ tọn ji bo nasọ yí zán na azọ́n ede titi tọn. Enẹwutu, Johanu sè ogbè de, he to didọmọ, “Sẹ̀wá fi; yẹn na yí whẹ̀dida ayọ̀detọ daho lọ tọn hia we, he sinai to osìn susu ji: mẹhe ahọlu aigba tọn lẹ to ayọ̀de hẹ, mẹhe yè yí ovện ayọ̀dide etọn tọn do hẹn aihọnmẹnu lẹ nù nùgọhò” (OSỌHIA 17:1-2). Dinvie, mì jale bo flin dọ, Jiwheyẹwhe wẹ to whẹ̀da sọn núpinpọ́n Etọn mẹ. Hlan gbẹtọ lẹpo, núyiwà lọ sọgan sọawúhia gbọnvo mlẹnmlẹn. Ṣigba huhlọnnọ aigba ji tọn lẹ tẹnpọ́n po vivẹnu yetọn lẹ po nado tindo nukundagbe po ayọ̀detọ he lọ po. Gbẹtọ aigba tọn lẹpo ko hẹn whẹ̀dida titegbe lọ bú gbọn núyiwà ayọ̀detọ lọ tọn dali. Do ayi e go, Johanu wlán dọ, “Mọwẹ é hẹn mi to gbigbọ mẹ yì zùngbo mẹ: yẹn sọ mọ yọnnusi de, é sinai to kanlin wlanwlan vệ de ji, he gọ́na oyín nùzinzán tọn lẹ, é tindo ota ṣinawe, azò ao” (OSỌHIA 17:3).

To titò mẹ nado mọdona tùnmẹ apajlẹ he lọ tọn mlẹnmlẹn, mí dóna gọ̀yì pọ́n to whlẹndo mẹ, ohógó he yín “yọnnu” tọn, bo nasọ din tadèna ehe lọ tọn sọn ninọ̀mẹ dọdai Owé Wiwé lẹ tọn mẹ. Na to Alẹ̀nù Hóhó mẹ, Jiwheyẹwhe do Islaẹli hia whlasusu kẹdẹdi asi Etọn podọ di Agùn Etọn he dóna yí jinukún Ohó Etọn tọn. Ṣigba to godo mẹ, Ewọ gbẹ́ ẹ dai na mawàdódó etọn wutu, bo sọ dọhó dogbọn galilọ etọn gbigbọ mẹ tọn he tin to kọ̀ndopọ́ mẹ hẹ boṣiọsinsẹ̀n. Do ayi e go, ewọ lẹ́ sọn Ohó Jiwheyẹwhe tọn mẹ podọ gbọn enẹ lọ dali e jó Jiwheyẹwhe do. Gbọn alọkẹyí jinukún devo de dali, ewọ basi galilọ gbigbọ mẹ tọn. “Dowhẹ̀gbè hẹ onọ̀ mìtọn, dowhẹ̀gbè; na ewọ ma yín asi ṣie gba, mọ yẹn ma sọ yín asú etọn gba: bo sọ gbọ ewọ ni dè ogàlilọ etọn lẹ sẹ̀ sọn nukunmẹ etọn mẹ, po ayọ̀dide etọn lẹ po sọn anọ́ etọn lẹ ṣẹnṣẹn … Mọwẹ to ovi etọn lẹ ji wẹ yẹn ma to nasọ tindo lẹblanu; na ovi ogàlọtọ tọn wẹ yé. Na onọ̀ yetọn ko wà ogàlọnú lọ: ewọ he mọhó yetọn ko yí owinyan do wà” (HOSEA 2:2, 4-5).

Do ayi e go, Oklunọ dọ hlan yẹwhegán Jelemia dọmọ, “Hiẹ ko mọ enẹ he Islaẹli agọ̀jotọ ko wà? Ewọ ko hẹji yìaga osó he yìaga lẹpo ji podọ to atin mú lẹpo glọ́, bo ko zán ogàlilọ to finẹ” (JELEMIA 3:6). Dinvie, aijijẹ sọn Jiwheyẹwhe de podọ sọn Ohó Etọn de nọ plánmẹ sọn sinsẹ̀n bibasi na Jiwheyẹwhe mẹ biọ boṣiọsinsẹ̀n mẹ. Podọ eyín enẹ lọ sọawúhia, yè nọ ji ayọ̀vi he yè nọ ylọ dọ, “ovi ayọ̀detọ lọ tọn lẹ”. Enẹwutu, yè dọ dogbọn omẹ nẹlẹ tọn dali, dọ, “Wiwà yetọn ma na dikena yé nado lẹ́do Jiwheyẹwhe yetọn de gba: na gbigbọ ogàlilọ tọn tin to gblagbla yetọn mẹ, yé ma sọ yọ́n Oklunọ gba … Yé ko yí odanuwà do zán do Oklunọ go; na yé ko dè ovi jonọ lẹ tọn” (HOSEA 5:4, 7).

Yẹwhegán Hosia ma mọ apade oyẹde lọ tọn kẹdẹ gba, ṣigba ewọ mọ apade titegbè lọ ga. Na ewọ mọ fligọ̀ Agùn alẹnù yọ́yọ́ lọ tọn tọn, kẹdẹdilé yè ko dọ hlan ẹn do, “Yẹn na sọ dà we hlan dẽ kakadoi: mọwẹ, yẹn na dà we hlan dẽ to dódó mẹ, podọ to whẹdida mẹ, podọ to dagbewanyi mẹ, podọ to lẹblanu mẹ, yẹn bo na sọ dà we hlan dẽ to nugbowà mẹ: hiẹ bo na sọ yọ́n Oklunọ.” (AMỌSI 2 :19-20). Na Jiwheyẹwhe diọzùn gbẹtọ bo sọ doai ninọ̀mẹ wanyi tọn de pannukọn Agùn Etọn. Ewọ kẹdẹdi Oklunọ sọ lẹzùn Mẹfligọ̀tọ, podọ na okú Etọn to satin ji ko hẹn owhẹdọgbọ po jona ylando po wá na omẹ depope he na kẹalọyí I sè lẹ, yèdọ to owanyi po lẹblanu po mẹ, na Ewọ ko na dódó Jiwheyẹwhe tọn hlan yé mẹhe yí I sè lẹ, Ewọ ko sọ ylọ jẹgbonu agbasa kọ̀ndopọ́ tọn de ehe yè ylọ dọ Agùn kavi mẹyinwanna Etọn, bọ agùn lọ sọn tin to ninọ̀mẹ asivu tọn de mẹ. Podọ mẹfligọ̀ lẹ po wẹ Agùn Asivu lọ tọn, podọ Ewọ yèdọ Mẹfligọ̀tọ lọ wẹ Asisúnọ lọ.

Podọ whenuena Johanu Baptiste ko yín didóhlan sọn Jiwheyẹwhe de, ewọ dọhó dogbọn Asivu po Asisunọ po dali, dọmọ: “Ewọ mẹhe tindo asiyọ́yọ́ wẹ asisúnọ: ṣigba họ́ntọn asisúnọ tọn, he ṣite bo to ogbè etọn sè jaya susu na é sè ogbè asisúnọ tọn wutu: enẹwutu yè hẹn ayajẹ ṣie he zùn gigọ́.” (JOHANU 3:29). Podọ osẹ́n po yẹwhegán lẹ po tin kaka jẹ Johanu whenu, sọn ojlẹ nẹ mẹ gbộn wẹ yè to yẹwhehó ahọludù Jiwheyẹwhe tọn tọn dọ, (LUKU 16:16) na Johanu wẹ yín omẹ tintan he zán ohógó he yín Asivu po Asisúnọ po tọn, yèdọ ehe tin to kànṣiṣa mẹ po Agùn Alẹ̀nù Yọ́yọ́ mẹ tọn po, ewọ wẹ mẹhe wléawuna aliho lọ, mẹhe dóhia aliho hóhó lọ po yọ́yọ́ lọ. Podọ to ninọ̀mẹ he mẹ, Asivu lọ, he yín Agùn Nugbo lọ, mẹhe yè ylọ jẹ gbonu lẹ, yèdọ, “piplimẹ lọ” to whenu alẹ̀nùnù Alẹ̀nù Yọ́yọ́ mẹ tọn lẹ po mẹ, to owé MATIU 25, Jesu dọhó dó Ewlọsu go di Asisúnọ de podọ núyọ́nẹntọ de, podọ wiwénọ de, podọ awhli he to gbèji lẹ wléawu di asivu de he na wá tin po asisúnọ lọ po, to Núdùdù Alọwlé Hunwhẹ lọ kọ̀n to asiko nẹ mẹ, to whenuena Klisti na lẹ́gọ̀wá. Gbẹtọ susu gédégédé he na tin to gigo mẹ lẹ ko yín didóhia to owé OSỌHIA 19:7 tọn mẹ, podọ yé to awhádó, dọmọ, “Homẹ mítọn ni hùn, mí ni jaya, bo na yẹyi I, na alọwle Lẹngbọvu lọ tọn whenu wá, asi etọn ko sọ sọ́nu do ogo.”

Podọ kẹdẹdi Malia he yín zinzán gbọn Jiwheyẹwhe dali, he kẹalọyí okún nugbo lọ kẹdẹdi awhli to gbèji de, ewọ yise to Ohó opagbè azán nẹ tọn lọ mẹ to whenuena Klisti yín jiji, mọdopolọ wẹ Asivu de dóna tin to vivọnu azán helẹ tọn do, he na kẹalọyí Ohó pagbè tọn lọ to azán egbé tọn mẹ. Ṣigba, agùn de sọ tin he ko jai sọn Núplọ́nmẹ Nugbo Biblu tọn mẹ, bo ko sọ bla yédelẹ do onú jonọ lẹ go po okún ylankan lọ po, to owé OSỌHIA 17 tọn mẹ, yè do aijijẹ daho núyiwà lọ tọn hia titegbe. Na yè ylọ ewọ dọ, “ayọ̀detọ daho lọ”. Dinvie, nado mọdona ohóta he lọ dagbedagbe, mí dóna yì Owé Osọhia 12 tọn mẹ bo sọ pọ́n hlan awà etọn awetọ lọ ji, fie Owé Wiwé sọ dọhó dogbọn yọnnu de tọn dali te, ṣigba ehe na yín dogbọ Agùn nugbo lọ tọn dali. Do ayi e go, vogbingbọn daho de tin to ṣẹnṣẹn odohia Owé Osọhia 12 tọn po Owé Osọhia 17 tọn po mẹ, na apajlẹ dọdai tọn helẹ tọn wutu, mí na wá mọdona tùnmẹ lọ hézéhézé.

Do ayi e go, yè yí owhè do dóaṣọ̀na yọnnu he tin to Owé Osọhia 12 tọn mẹ, bọ osùn sọ tin to afọ etọn lẹ glọ́. Podọ to nugbo de mẹ, owhè nọ dọhó dogbọn Jesu Klisti Dódó mítọn tọn dali; e nọ dọhó dogbọn ojọmiọn ehe tọn dali mí to ote gbộn, podọ dogbọn alẹ̀nùnù yọ́yọ́ he tin to huhlọn mítọn mẹ tọn dali. Dinvie, osùn he ji yọnnu he lọ sinai te nọtena Alẹ̀nù Hóhó po pagbè he tin to E mẹ lẹpo po. Do ayi e go, Alẹ̀nù Hóhó wẹ dòdónu na Yọ́yọ́ lọ. Kẹdẹdilé osùn nọ yí huhlọn etọn sọn owhè si to ninọ̀mẹ jọwamọ tọn de mẹ dó, mọdopolọ wẹ hlan pagbè po dọdai Alẹ̀nù Hóhó tọn lẹ po táhinhọ́n na Alẹ̀nù Yọ́yọ́ ehe mẹ yé omẹ pó yín ṣiṣẹ̀ te to alọ dagbe de mẹ.

Dinvie, Agùn Alẹ̀nù Yọ́yọ́ tọn yín didóai bo sọ nọte do dòdónu Hóhó tọn lọ tọn ji. Do ayi e go dọ, Jesu po apọsteli lẹ po dlẹnalọdo Alẹ̀nù Hóhó titegbe; podọ to ojlẹ nẹ lọ mẹ, yè ma ko wlán Alẹ̀nù Yọ́yọ́ lọ gba. Enẹwutu, núpope he kàn titò Whlẹngan tọn sọgan yín pinpọ́n hlan godo biọ Alẹ̀nù Hóhó mẹ. Podọ Alẹ̀nù Hóhó po Yọ́yọ́ po wẹ yín Biblu dopo. Na ode ma sọgan sọgbè matin awetọ lọ gba. Podọ to Alẹ̀nù Hóhó mẹ, Jiwheyẹwhe dọdọdai jẹnukọn, bo lá bo sọ dopagbè Whlẹngan tọn; ṣigba to Alẹ̀nù Yọ́yọ́ mẹ, É ná mí núhe É ko dopagbè etọn.

Do ayi e go, jẹgbakun po sunwhlẹvu wiawe lẹ he tin to ota yọnnusi ayọ̀detọ lọ tọn ji, dọhó dogbọn núyiwà he yín Agùn Nugbo lọ yín mẹhe yè ṣinyọn jẹgbakunna po núplọ́nmẹ apọsteli wiawe lẹ tọn po. To apajlẹ Owé Osọhia 12 tọn tọn mẹ, yọnnu lọ tin po ovi de po, bọ ewọ sọ tin to awufiẹsa ovijiji tọn mẹ. Ehe lọ tùnmẹ dọ, to Agùn Alẹ̀nù Yọ́yọ́ lọ tọn lọ mẹ wẹ, yèdọ yé he ko kẹalọyí jinukún wiwé Ohó pagbè tọn lọ tọn kaka jẹ vivọnu to egbé, wẹ na yín ovisunnu po oviyọnnu he tọ́njẹgbonu to awhàngba mẹ lẹ, podọ yéwlẹ nasọ yín Asivu he sọgbè lọ. Na omẹ susu wẹ yè ylọ, ṣigba pẹvi de wẹ yè na dè. Podọ omẹ didè lẹ na tọ́njẹgbonu wá sọn ṣẹnṣẹn yé he yè ylọ lẹ tọn to whèta agùn dopodopo tọn mẹ.

“Dlagọni lọ sọ ṣite to nukọn yọnnusi he wléawu bo to ovi na ji lọ tọn, nado hù ovi etọn sunnu dù lé yè ji i” (OSỌHIA 12:4). Do ayi e go, ehe lọ yín onú jónọ titegbe dọ, dlagọni lọ po kanlin he ji yọnnusi ayọ̀detọ lọ po sinai do kẹdẹdilé Owé Osọhia 17 tọn lọ dọ, yé omẹ awelẹ tindo ota ṣinawe azò ao, ehe tùnmẹ dọ ahọludù Satani tọn he tin to aigba ji wẹ ahọludù agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn. Ehe lọ yín onú he sọgbè talala de. Do ayi e go, Satani pégo bo dó ahọludù etọn ai to aigba ji fi, bọ dawe etọn lọ sọ to aṣẹpa to e ji bo sọ nọ wà núhe é tindo gbọdemẹ etọn nado wà.

Gãnṣo omẹ didè lẹ ma na gbọn whẹ̀dida sinsinyẹn osọhia mẹ tọn lọ mẹ gba, ṣigba yé dóna gbọn asiko whlepọ́n tọn gli de mẹ to whenuena mizọn-mizọn na wá yé ji do. Ehe lọ yín didohia to núyiwà de mẹ dọ, dlagọni lọ ṣite to yọnnusi lọ nukọn he wléawu bo to ovi na ji lọ tọn, nado hù ovi etọn sunnu dù lé yè ji i. Podọ gbọn huhlọn etọn he tin to aigba go lọ dali, Agùn lọ na jiya. Dẹnsọlé politiki po huhlọn agùn tọn lẹ po na kọ̀ndopọ́, huhlọn agùn tọn na zán gbọdemẹ etọn do huhlọn politiki tọn ji, bo nasọ do mizọn-mizọn na ẹn. Podọ yé he ma na dẹ́ na núyiwà politiki tọn kavi na núyiwà agùn tọn he to azọ́nwà lọ lẹpo dóna jiya.

Dinvie, mí na gọ̀do ayọ̀detọ daho he sinai to kanlin lọ po ota ṣinawe azò ao lọ po de. Do ayi e go, agùn he ko jai wẹ yọnnu nẹ lọ; na ewọ wẹ huhlọn agùn aihọn tọn he yè dọhó etọn gbaungba to apajlẹ he mẹ, ewọ na zán domamọnanu agùn tọn po nukọntọ politiki tọn lẹ po, ewọ bo na sọ lẹzùn huhlọn aṣẹpatọ tọn de hlan ede, yedọ to oglọ nujijọ lọ tọn. Podọ Owé Wiwé lẹ dlẹnalọdó é dọ yè doaṣọna ẹn avọ̀ ogefunwunmẹ po avọ̀ vệ whẹkan wlanwlan tọn po, po sika po zannu akuẹgegenu po po pali po OSỌHIA 17:4, ehe ma sọ dohudo tùnmẹ devo de tọn gba. Nuyiwà omẹ dopo gẽ de tọn wẹ tin to aigba ji, he ji ohó he lọ ṣẹ do nugbonugbo. Dọmọ: “É tindo kọfu sika tọn de to alọ etọn mẹ, he gọ́ na osùnù lẹ, podọ na ofẹ́n ayọdide etọn tọn.” Podọ wangbẹna whanpẹ etọn tọn wẹ yín kọfu osùnù tọn lẹ he tin to alọ etọn mẹ.

Podọ nupaṣamẹ lọ sọ yín nugbo, dọ yọnnu he tin to owé OSỌHIA 17 tọn mẹ wẹ onọ̀ lọ, ehe mí sọgan hia sọn afọ 5 lọ mẹ, “Yè sọ wlán oyín de do nukọn etọn, dọ, NUDABLA DE, BABILỌNI DAHO, ONỌ̀ YỌNNU AYỌDETỌ LẸ TỌN, PO OSÙNÙ AIHỌN TỌN LẸ PO.” Podọ ohógó he gbọn godo na ewọ ma yín (Babẹli) gba, “ṣigba ewọ yín yiylọ dọ Babilọni Daho.” Ṣigba ewọ tindo ovi yọnnu susu, yé he tọ́njẹgbonu wá sọn ede lẹ, kẹdẹdilé onọ̀ lọ jai sọn Jiwheyẹwhe nukọn do, bo sọ lẹzùn mawàdódónọ hlan Jiwheyẹwhe do, mọwẹ hlan ovi yọnnu etọn lẹ ga, yedọ he yín agùn gbẹpipli lẹ, he tọ́njẹgbonu sọn Ohó Nugbo Jiwheyẹwhe tọn lọ mẹ, bo sọ lẹpannukọn tùnmẹ yétọn titi lẹ bo sọ doai núplọ́nmẹ yétọn titi lẹ po zédai he yé basi na yédelẹ po, na yé ko kẹalọyí zédai otànhóhó tọn lẹ sọn onọ̀ yetọn de bo sọ ṣaka ẹ dopọ po Owé Wiwé lọ po, podọ to nukun Jiwheyẹwhe tọn mẹ, yé basi ayọdide gbigbọ mẹ tọn, enẹwutu wẹ yè do ylọ yé dọ, “Ayọdetọ” pannukọn Jiwheyẹwhe Lọsu.

Podọ onú he Johanu ko wlánwé etọn to afọ 6 tọn mẹ yín awujinu de, dọmọ: “Yẹn sọ mọ yọnnusi lọ nù ohùn mẹwiwé tọn mú, po ohùn kunnudetọ Jesu tọn lẹ tọn po: whenuena yẹn mọ ẹn, avò, daho vò mi.” Do ayi e go, otàn agùn tọn nọ ná sọha alọpãlọpa de do hùhù daho Yisenọ tintan tọn lẹ tọn ji. Na osọha daho he núwlántọ lẹn dọ e sọgan yín wẹ mliyọn-mliyọn donu kande-kòatọ́n e lán atọ̀n. Ṣigba osọha he yé he yè hù to hùhù nẹ lọ mẹ na yise he yé dó na Jesu Klisti tọn wutu, yín yinyọ́nẹn hlan Jiwheyẹwhe kẹdẹ. E ma yín onú paṣamẹ de dọ Johanu yín awujinọ sọmọ bọ whenuena é mọ yọnnusi lọ nù ohùn mẹwiwé lẹ tọn gọ́hò po ohùn yé he yè hù na Jesu tọn lẹ wutu po. Podọ na mẹhe yè dọhlan otànhó agùn tọn po lẹ, ehe ma yín domọna hlan yé gba. Ṣigba yè hù susu to yé he yise nugbo to Klisti mẹ lẹ bo sọ bianukunna yé gbọn núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn dali gbọn whèta lẹ mẹ. Podọ to Owé Osọhia 18 tọn mẹ, yè dọ to vivọnu etọn finẹ lọ, dọ, “… Na owọn towe wẹ yè yí do klọ akọta lẹpo. Na ohò etọn mẹ wẹ yè mọ ohùn yẹwhegán lẹ tọn, po omẹ yè hù to aigba ji lẹ po tọn te” (OSỌHIA 18:23-24).

Do ayi e go, otànhó agùn tọn yín hinhẹn biọ sisósisó ohùn yé he yè hù lẹ tọn mẹ. Ṣigba to Opli Vatikan tọn Awetọ lọ kẹdẹ mẹ, yèdọ ehe ṣẹ̀ sọn owhè fọtọ́n-fẹnnẹ-kẹ̀nnẹ e lán awetọ (1962) mẹ jẹ owhè fọtọ́n-fẹnnẹ-kẹ̀nnẹ e lán atọ́ntọ (1965) mẹ wẹ yè yigbè to kọ̀ndopọ́ mẹ dọ owhẹ̀hó he tin to Ju lẹ ji, ma sọ sọgan wàzọ́n bà gba. To whenẹnu, Ju lẹ nọ yín yiylọ kẹdẹdi “Hlọnhùtọ-Klisti tọn lẹ”. Na gbọn owhẹ̀hó he Pãpa lẹ, yèdọ ode bọdo ode go ko zé do Ju lẹ ji tọn lọ dali wutu wẹ yè dohòmẹkẹn yé, bọ yè bẹ́ nútindo yetọn lẹ, bo nọ to yé danpé sọn otẹn de mẹ jẹ devo mẹ, bo sọ yín hùhù gbọn agùndaho lẹ dali. Podọ onú dopolọ sọ jọ̀ do yé he yise jẹagọ̀do agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ go. Ṣigba mẹnu wẹ mọdona núde dogbọn hùhù he yín otò Ilelandi tọn dali kaka jẹ egbé? Mẹnu wẹ mọdona dogbọn núhe tin to nújijọ̀ he yín dodinnanú otò Speini tọn tọn dali kavi dogbọn ehe yín Hùnwhẹ Whèdlọzán Mẹwiwé Batelemi tọn dali to otò Flansi tọn mẹ? Bé mẹnu wẹ sọ mọdona núhe mẹ agùnvi plọstẹtan tọn lẹ po piplimẹ agùn plọstẹtan tọn lẹ po ko tọ́ngbọn wáyì to otò Elopia tọn mẹ to ofi? Bé mẹnu ka wẹ mọdona núde dogbọn ogbẹ ylankan he yè ylọ dọ núyiwà yẹwhehódidọ Lomunu lẹ tọn dali to otò Ọstlia tọn mẹ, yèdọ mẹhe de yè bẹ́ nútindo lẹ sọn bo yàn yé jẹgbonu sọn nútindo lẹ lọ kọ̀n bo sọ nọnọ̀ finọ̀tẹn yetọn lẹ mẹ? Bé etẹwẹ tin to owhẹ̀hó he yè degbè yetọn tọ́njẹgbonu nẹlẹ pó mẹ, nado dọ titegbe dọ ehe yè dọ to Opli Tliẹnti tọn tó, bo sọ zédo yé he yise to onú devo mẹ lẹ ji? Do ayi e go, whẹ̀hó nẹlẹ ma ko yín gigọ̀do godo gbèdé gba. Na dopolọ wẹ núyànwle yetọn lọ podọ mọwẹ jijọ̀ núplọ́nmẹ hóhó nẹ lọ tọn te. Ṣigba ninọ̀mẹ lọ kẹdẹ wẹ yín núhe diọ. Bé e ma yín yé he yise jẹagọ̀ lẹpo, nado dọ taun dọ Yisenọ he yise to Biblu mẹ lẹ wẹ yè gbẹ́sọ to yiylọ dọ plọ́ngiglọ́nátọ lẹ po boṣiọsẹ̀ntọ lẹ po, po oyín devodevo lẹpo po?

Dinvie, to Owé OSỌHIA 17:7 tọn mẹ, mí mọ núdabla ninọ̀mẹ lọ tọn to vivọnu lọ, ehe yín apajlẹ dopo he to hinhọ́nnu dogọ́. Na angẹli lọ to kinkànbiọ Johanu, dọ, “Etẹwutu wẹ avòvò we? Yẹn na dọhó núdabla yọnnu lọ tọn na we, po kanlin he zé é jei tọn po, he tindo ota ṣinawe, azò ao.” Ewọ sọ mọ tùnmẹ he jẹgodona lọ yí dólé, dọ, “Kanlin he hiẹ mọ, ko tin, e ma sọ tin bà; e nasọ tọ́nsọn odò mapòte mẹ jẹgbonu, bo yì biọ dindọ̀n mẹ” (OSỌHIA 17:8). Do ayi e go, huhlọn he lọ ma sọn aga wá gba, adavo sọn odò. Enẹwutu, nukọntọ lọ po yé he hodo é lẹ po na yín dindọn dlán dindọ̀n mẹ kẹdẹdi Juda. Podọ to ojlẹ de mẹ wáyì, Lomunu lẹ gbẹ́ huhlọn Ahọludù Lomunu yetọn tọn dai, ṣigba to vivọnu azán lẹ tọn gbọn dopoyínyín agùn po politiki po tọn dali, podọ gbọn huhlọn akuẹzinzán tọn dali, ahọludù he lọ nasọ fọ́ntite na huhlọn de, yèdọ ehe e ma ko tindo gbèdé.

Podọ omẹ de tin to finẹ he ma ko mọ tùnmẹ he lọ bo ma ko sọ mọdona odohia he lọ, mì bo gbọ na mayise godo tọn he tin to ewọ mẹ lọ ni yín didèsẹ̀ gbọn owéfọ he lọ dali, dọ, “Podọ ofi wẹ ayiha he tindo núyọ́nẹn te. Ota ṣinawe lẹ, osó daho ṣinawe wẹ, ehe ji yọnnu lọ sinai do” (OSỌHIA 17:9). Dinvie, yè do kọ̀ndopọ́ he lọ hia to vivọnu hlan otòdaho he lọ, yèdọ ehe yè dó to osó ṣinawe ji lọ. Enẹwutu, mẹdepope he ko hia po ayipipa po dóna mọdona odohia lọ bo nasọ sọgan dó e ai kẹdẹdilé e jẹ dó. Do ayi e go, yè nọ ylọ otòdaho Lomunu lẹ tọn he lọ dọ, “madopòdo tọn lọ”, ṣigba e na yín vivàsúdo to madẹnmẹ. Kẹdẹdilé Jiwheyẹwhe dọ dó to Ohó Etọn mẹ, núyọ́nẹn wiwé po wuntùntùn he sọgbè lọ po dopọ́ wẹ tin to dandan mẹ nado mọdona bo sọ tùnwun onú nẹlẹ lọ.

Do ayi e go, ota ṣinawe lẹ lọ dilé mí ko mọ dó, matindo tadèna dopo gẽ gba. Na yéwlẹ sọ wẹ nukọntọ dèdovo ṣinawe to ahọludù vòvo lẹ mẹ. To whenuena Johanu mọ númimọ lọ to osó Patmọsi tọn ji, atọ́n ko tin dote, bọ ṣidopotọ lọ tin to finẹ, podọ ṣinawetọ lọ na tin to azán godo tọn lẹ mẹ. Podọ dogọ́, yéwlẹ sọ wẹ apajlẹ ota ṣinawe he tin to ṣẹnṣẹn Ahọludù Lomunu lẹ tọn he yè gọ̀dóai lọ tọn. Enẹwutu, mí hia to Owé OSỌHIA 17:11 tọn mẹ, dọmọ, “Kanlin he ko tin, bo ma sọ tin bà, yèdọ ewọ wẹ ṣinatọ̀ntọ, e sọ tin to omẹ ṣinawe lẹ mẹ, bo sọ jei dindọ̀n mẹ.” Ehe yín onú vivẹ talala de. Na to ofi, mí ofi mí to hihia dogbọn ṣinatọ̀ntọ dali, podọ yè ko do ehe lọ lọsu hia kẹdẹdi gbékanlin lọ ga.

Enẹwutu, mẹdepope he ko basi olẹ́do de dogbọn otò Vatikan tọn dali, na mọdona núhe yè dọ hlan whẹntọ́ntọ lẹ whẹpo yéwlẹ lọsu do yì bo sọ yì mọ po nukun yetọn lẹ po. Na onú tintan he yé dọ wẹ yín dọ, ajọ́wàtẹn de wẹ otò Vatikan tọn na ede po núhe ahọlu aigba tọn de sọgan tindo lẹpo po. Mọwẹ mí mọdona dó dọ gbọn núdodindin oyọ́nẹn tọn dali, ṣinatọ̀ntọ lọ tin to ṣinawetọ lọ mẹ, ṣigba bo tin na ede kẹdẹdilé otò Vatikan tọn te. E bọawu talala, dọ otò de to gblagbla otò de tọn mẹ, otò he tin na ede to gblagbla otò etọn tọn mẹ. Do ayi e go, yè ma sọgan dọ ẹ gbaungba gba. Na afọzédotetọ otò he lọ tọn tin to ofi popo, kẹdẹdilé akọta devo depope kavi otò devo depope ko tindo dó. Dawe he yè nọ ylọ Bẹnito Musolini ná kandèji Pãpa he to aṣẹpa to otò Vatikan tọn mẹ gbọn Alẹ̀nùnù to Agùn mẹ po Họnmẹ tọn po dali to owhè fọtọ́n-fẹnẹ-kantọ̀n e lán ṣinẹnẹtọ (1929) mẹ, na dọdai Biblu tọn nido wá ṣiṣẹ̀ mẹ lò. Podọ to azán kòtọ osùn ṣinawetọ, owhè fọtọ́n-fẹnẹ-kantọ̀n e lán wiatọ̀ntọ (1933) tọn mẹ, wẹ núhe yè yọ́nẹn kẹdẹdi “Reichskonkordat” he tin to gblagbla Hitlẹ po Piusi Widopotọ po tọn mẹ. To alọ nẹ lọ ji, nukọntọ katoliki tọn awelẹ tindo huhlọn aṣẹpipa agùn lọ tọn tọn to godo yetọn.

Podọ enẹwutu ga, yè ná mí tùnmẹ he jẹgodona, dọmọ, “Osìn he hiẹ mọ lẹ, to fie ayọ̀detọ lọ sinai te, wẹ gbẹtọ lẹ, agùn pipli lẹ, akọta lẹ, po ogbè lẹ po” (OSỌHIA 17:15). Dinvie, matin oyẹ mayise tọn, otò Elopia tọn ko tin dote e dóna nọ̀ to fie agùn pipli akọta lẹ tọn po ogbè lẹ po tọn te to ojlẹ nẹ lọ mẹ. Podọ ga Owé OSỌHIA 17:18 tọn matindo tadèna de gba. Ehe lọ wẹ mí hia to filé lọ, dọ, “Yọnnusi he hiẹ sọ mọ lọ, wẹ otòdaho lọ, he to ahọludù to ahọlu aihọn mẹ tọn lẹ ji”.

Dinvie, bé mẹnu wẹ sọgan kọ́ dọ omẹ gbõgbo lẹpo, nado dọ taun dọ politikinọ he jlo nado yìaga lẹpo nọ tọ́nwhẹn yì otò Lomu tọn mẹ? Na eyín otò Vatikan tọn de ma ko tin, mẹdepope ma tlẹ sọgan flinnú jẹ otòdaho nẹ lọ go gba. Ṣigba na ehe lọ ton wutu, sọn gbẹtọ susu he nọ dótó núyiwà he yín bibasi gbọn nukọntọ hójlawémá tọn lẹpo tọn dali gbọn owé lẹ dali bo sọ nọ yín hinhẹnwá kẹdẹdi núyiwà titegbe lẹ lọ to hójlawéma televiziọn tọn lẹ kavi hladio tọn lẹ mẹ.

Gãnṣo okàn gbọdemẹ madódògbo politki tọn yín onú bọawuna otò hunnukun titegbe aigba ji tọn lẹpo. Na huhlọn dopo gẽ wẹ tin to aihọn mẹ, yèdọ ehe nọ do ogándùdù ahọlu lẹ tọn, po otògán lẹ tọn po hia to mẹdekànnujẹ po aṣẹpipa po mẹ to gbaungba podọ to núglọ́. Podọ ga dọ, nùdonùgo huhlọn daho lẹpo tọn dopo gẽ wẹ tin to aigba ji.

Whèzẹtẹn po Ohùwàji otò Elopia tọn po tọn

Sọn tùnmẹ daho lọ mẹ wẹ kọ̀ndopọ́ lọ tin te to ninọ̀mẹ vivọnu tọn lọ mẹ. Na núkọnyìyì politiki tọn po akuẹ tọn po to aihọn lọ blébu mẹ hẹn ẹn wá vivẹ mẹ dọ, akọta madógannọ lẹ po huhlọnnọ lẹ po na kọ̀ndopọ́. To ehe lọ mẹ, akọta Ṣinawe lẹ lọ na tẹnmẹ nukọntọ tọn, kẹdẹdilé yé ko yín didohia di ohia apajlẹ tọn gbọn ota ṣinawe lẹ dali dó. Na mí mọ dọ dọdai Owé Wiwé tọn de sọgan tindo húgan núyiwà dopo.

Podọ to vivọnu, nukọntọyínyín na wá sọn Agbègbè otò Elopianu lẹ tọn mẹ. Na yè ko dó dòdó etọn ai to owhè fọtọ́n-fẹnnẹ-kantọ̀n-gbàntọ́nnukun-awetọ (1957) mẹ gbọn núhe yè nọ ylọ “Piplimẹ daho he Lomunu lẹ basi”. Podọ piplimẹ daho he lọ ko tin bo ko sọ yín dòdó ṣiṣẹ̀ dọdai Biblu mẹ tọn dote. Na politikinọ atọ̀n wẹ nukọntọ he hẹn onú he lọ wá, yèdọ: Hlobẹ Ṣuman sọn otò Flansi tọn mẹ, Kọnhladi Adenua sọn Hùwàji otò Janma tọn mẹ, podọ Alsidi de Gaspeli sọn otò Itali tọn mẹ. Do ayi e go, yè wlán to owé Glẹnsigbè mẹ tọn he yín “The New Encyclopædia Britannica, MACROPÆDIA, Vol. 9, pg. 771) tọn mẹ, dọ, “Otògán helẹ pó wẹ Yisenọ Politikinọ he yín Nukọntọ lẹ, yèdọ Katolikinọ he yín máhẹtọ to politiki mẹ lẹ, podọ to gbonujẹ yetọn to politiki mẹ pannukọn núyiwà Elopia tọn lọ blébu nọ do gbọdemẹ vọfọ́n Katoliki Lomunu lẹ tọn hia gbọn aihọn lẹpo mẹ.” To nugbo de mẹ, Ahọludù Lomunu tọn ko tindo vọfọ́n bo ko sọ gọ̀wá gbẹ̀ninọ̀ mẹ.

Dinvie, Ṣalu de Dolu mẹhùnnukun otògán Flansi tọn, mẹhe ko basi otànhó de dai, mọ númimọ dogbọn otò Elopia tọn he na tọ́ngbọn osó Ulali tọn lẹ ji. Do ayi e go, ehe lọ yín onú jónọ titegbe de ṣigba nugbo wẹ, dọ Mẹdaho Mikhaili Gọlbatṣẹvi dọhó dogbọn linlẹn dopolọ tọn dali to hùnwhẹ piplimẹ tọn kọ̀n to Whèzẹtẹn otò Bẹlin tọn tọn to whèsùn ẹnẹtọ mẹ, to owhè fọtọ́n-fẹnẹ-kẹ̀nnẹ-kò e lán ṣidopotọ (1986) mẹ. Enẹwutu, mí dóna pọ́n hlan to whlẹndomẹ núyiwà nukọnyìyì tọn lẹ tọn podọ gbọn núpinpọ́n dọdai Biblu mẹ tọn dali, bo sọ zé yé dai kẹdẹdilé e jẹ dó. Na onú popo na sọawúhia kẹdẹdilé yè ko dọ dó jẹnukọn.

Do ayi e go, eyín hónámẹtọ Janma tọn Kọnhladi Adenua na ko yígbèna núniná Ahọludù Hlusi tọn gbọn owé de dali sọn azán aotọ osùn atọ̀ntọ, owhè fọtọ́n-fẹnnẹ-kantọ̀n-gbàn e lán awetọ (1952) mẹ to whenẹnu, bé ẹdenu he yín Whèzẹtẹn po Hùwàji tọn po de ma na tin gbọn otò dopo mẹ, kavi gbọn gblagbla otò Elopia tọn de mẹ to vivọnu gba. Ṣigba gbèmimá he lọ dóna yín alọkẹyí to ninọ̀mẹ nẹ lọ mẹ; eyín e ma yín mọ, Otò Elopia tọn ma na ko tindo “maṣinu” lẹ gba. Hlusi degbè na Janma nido sọgan yín dopo godo he e ko yín kinklán gbọn awhàn dali. Podọ ninọ̀mẹ dopo gẽ enẹ lọ dóna yín wiwà te wẹ yín dọ Janma ni yín otò he ma nọ̀ mẹdepope ji gba. Podọ Adenua na ko mọdona lé sọmi-sọmi po agùnvi Plọtẹstannọ Nukọntọ otò Janma tọn lẹ tọn sọgan nọ̀ dó. Enẹwutu, é gbẹ́. Ṣigba otò Ọstlia tọn sọawúhia na núniná lọ, na e ma nọ̀ mẹdepope ji to awhàn lọ mẹ wutu, bọ e ma sọ blawuna enẹ lọ wutu gba.

To whenuena ota ṣinawe lẹ lọ yín apáde sinsinyẹn núyiwà nẹ he zán huhlọn to vivọnu lọ, azò ao lẹ lọ mọ huhlọn yetọn yí na núyiwà dọdai apáwhé godogodo tọn he na sọawúhia lẹ tọn. “Azò ao he hiẹ mọ lẹ, ahọlu ao wẹ, yé he ma ko tindo ahọludù de kaka jẹ dinvie; ṣigba yé tindo huhlọn di ahọlu to ogàn dopo mẹ po kanlin lọ po. Ehelẹ tindo ayi dopo, bo nasọ yí huhlọn po hlọnhlọn yetọn po hlan kanlin lọ … Na Jiwheyẹwhe ko yí do ayiha yetọn mẹ nado hẹn ojlo etọn di, nado dógbèpọ́, podọ nado yí ahọludù yetọn na kanlin lọ, kaka ohó Jiwheyẹwhe tọn nado di” (OSỌHIA 17:12-13, 17).

To Owé Wiwé he mẹ, yè dọ hlan mí dogbọn ojlẹ de tọn dali, yèdọ ehe mẹ yé tindo huhlọn te. Do ayi e go, enẹ lọ na yín asiko he mẹ nújijọ̀ godo tọn lẹ sọawúhia te to ojlẹ godo tọn mẹ. Sọn odohia gbaungba lọ mẹ, e ma yín onú sinyẹnawu nado sè dọ, azò ao lẹ lọ nọtena Whèzẹtẹn Elopia tọn, to zizéjlẹ ota ao he yín mimọ to Hùwàji Elopia tọn tọn mẹ.

To ninọ̀mẹ godogodo tọn mẹ, Whèzẹtẹn he tin to aṣẹpipa Hlusi tọn glọ́ lọ lọsu jó ede na kọ̀ndopọ́ Elopia tọn podọ dopoyínyín etọn ga. To egbé, mí sọgan mọ lé yé dọ̀nsẹpọ́ yénọzo lẹ dote dó to aigba dopodopo ji, yèdọ afọdidè de jẹ devo mẹ. Dinvie, núyiwà akuẹzinzán tọn to aihọn lẹpo mẹ tin to Whèzẹtẹn kavi Hùwàji, hẹn núyiwà he lọ dọ Oglọ́n Whèzẹtẹn tọn lọ na yín apáde núyiwà godogodo tọn lọ tọn. Podọ yè sọ gọ́ afọzédotetọ devo na, ehe yè yọ́nẹn di nukọntọ hójlawémá dèdovo de tọn, dọ, “jijọho po gigán po” tọn. Na yé dóna sọawúhia bo sọ sinai to tafo gbèyíyí tọn lọ kọ̀n.

Afọ boṣiọ he tọn yè dọ to Owé Daniẹli 2 tọn mẹ lẹ yín adade gànyũ tọn podọ adade okò ozẹ́ndótọ lẹ tọn po. Do ayi e go, ehelẹ yín azọ́nwànú vòvo awe. Yé tin to opọ́, ṣigba yé ma biọ yénọzo lẹ mẹ gba (DANIẸLI 2:43). Azọ́nwànú awelẹ, ehe yín ogànyũ po okò po ma sọgan yín dopolọ gbèdé kavi dógbèpọ́ to dopoyínyín gba. Mọdopolọ wẹ Whèzẹtẹn po Ohùwàji po na nọnọ̀ dilé yé ko te dó, ṣigba yé na yigbèna yénọzo lẹ bo sọ wàzọ́n dopọ́ to ojlẹ didè lọ mẹ.

Dinvie, otò he tin to Whèzẹtẹn Elopia tọn mẹ lẹ mọdona hézéhézé dogbọn wiwà po ojlo agùn Katoliki Lomunu lẹ tọn po tọn. Do ayi e go, yé na yigbèna ehe lọ kaka jẹ ojlẹ de mẹ poun wẹ. Na Jiwheyẹwhe wẹ ko degbè enẹ lọ tọn wutu, enẹwutu, yé dóna zé huhlọn yetọn jó bo sọ jó yédelẹ kaka yè nado hẹn dọdai Biblu tọn lọ di. To enẹgodo, yé na zín ayọ̀detọ nẹ lọ do aigba bo nasọ fiọ otòdaho nẹ lọ po miyọn po. Na LÉ WẸ OKLUNỌ DỌ to Ohó Etọn mẹ wẹ. “Azò ao he hiẹ mọ to ota na kanlin lọ, ehelẹ wẹ na gbẹwanna ayọ̀detọ lọ, bo na basi i matinhuwhẹhomẹtọnọ, bo sọ hẹn ẹn jẹmẹ́, yé na dù olàn etọn, bo nasọ sọ yí miyọn do fiọ ẹ gbidigbidi” (OSỌHIA 17:16).

Do ayi e go, ehe lọ na yín aijijẹ ajiji tọn de, na yè wlán ẹn dọ, “Ṣó, Ṣó, otòdaho huhlọnnọ lọ! na ogàn dopo ji wẹ whẹ̀dida towe wá” (OSỌHIA 18:10). Whenẹnu wẹ omẹ popo na mọdona to afọdoponẹji lé e te podọ mẹnu ehe lọ tin na, na odohia lọ ko yín vivọ́ dọ to owéfọ pẹvide mẹ to ehe lọ godo, dọ, “Ṣó, Ṣó, otòdaho lọ, he yè ṣinyọn alavọ̀ dagbedagbe na, po ogefunwunmẹ tọn po, avọ̀vệ, po ehe yè yí sika do dóaṣọ̀na po, ozannu akuẹgégénu tọn po pali po!” (OSỌHIA 18:16). Podọ to nukun Johanu tọn mẹ, angẹli lọ dohia gbaungba lé otòdaho he lọ, yèdọ ehe to aṣẹpana aihọn lọ na mọ opòdo ede tọn dó, dọ, “Angẹli huhlọnnọ de sọ zé ozannu de daga taidi gilisé daho, bo zé e dlán ohù mẹ, bo to didọmọ, Lé wẹ yè na yí huhlọn do dọn otòdaho lọ dlán odò dó, yè ma sọ to na mọ ẹn gbèdégbèdé bà” (OSỌHIA 18” 21).

Sọ do ayi e go dọ, to Alẹ̀nù Hóhó mẹ, mí mọ odohia otòdaho he lọ tọn. Na yẹn yise dọ dopodopo mítọn lẹ ko sè dogbọn didó atọ̀họ̀ Babẹli tọn dali. Dinvie, tùnmẹ Bab-ẹli tọn wẹ “họ̀ngbo Jiwheyẹwhe tọn”. Na sọn Babẹli nugbo tọn lọ mẹ wẹ Babilọni sọawúhia te, ehe yè dètana dọ, “wuwlú”, podọ wuwlú nẹ lọ sọ yì jẹ olọn. Do ayi e go, yẹwhegán Jelemia mọ vàsúdo lọ to whenẹnu, kẹdẹdi dọ e ko sọawúhia dote, ṣigba é jẹnukọn bo do núhe otòdaho nẹ lọ ko wà lọ hia, dọ, “Babilọni ko yín kọfo sika tọn de to alọ Oklunọ tọn mẹ, he hẹn aigba lẹpo nùmú: akọta lẹ ko nù sọn ovện ewọ tọn mẹ: enẹwutu wẹ akọta lẹ yín nulunọ” (JELEMIA 51:7). Dinvie, núplọ́nmẹ he jẹagọ̀ lẹ ko tindo awugble gbigbọ mẹ tọn, kẹdẹdilé yé he yín máhẹtọ to ahànsinsinyẹn de mẹ ko payi e go dó. Na mẹde ma nọ yọ́n fie é jei gba, kavi mọdona núhe é to wiwà gba, kavi yọ́n núhe é yise gba, podọ kavi mọdona núhe é to didọ gba – yè ko bú aliho wutu. Enẹ lọ wẹ ninọ̀mẹ Yisenọ egbé tọn lẹ tọn. Na yé omẹ pó wẹ ko nù sọn kọfo Babilọni tọn nẹ mẹ he ṣaka núplọ́nmẹ yetọn titi lẹ po e po.

Jelemia sọ to nukọnyì dọmọ, “Yè hẹn Babilọni jai ajiji bo và: dohùkũhulu nệ; yí alàngblenu na awufiẹsa etọn, yín e yín mọ ewọ nido yín mẹhẹnazọ̀ngbọna” (JELEMIA 51:8). Kẹdẹdilé mí na mọ to madẹnmẹ to owéfọ he bodo e go mẹ, azọ̀nhẹngbọ depope ma tin na Babilọni gba, adavo na yé he tọ́njẹgbonu wá sọn e mẹ lẹ bo ma sọ yín máhẹtọ to ylando etọn lẹ mẹ kẹdẹ, dọ, “Míwlẹ do ko hẹnazọ̀ngbọna Babilọni, ṣigba ewọ ma yín mẹhẹnazọ̀ngbọna gba: mì gbẹ́ ẹ dai, bo gbọ mí ni yì omẹ dopodopo biọ otò etọn lọsu mẹ: na whẹ̀dida etọn yìjẹ olọn, yè sọ zé e daga yèdọ jẹ agahòmẹ lẹ” (JELEMIA 51:9).

Podọ ga to Owé OSỌHIA 16:19 tọn mẹ, yè do whẹ̀dida he na jẹ̀do otòdaho lọ ji tọn lọ hia, dọ, “Otòdaho lọ sọ tlẹ́n do tẹnmẹ atọ̀n, otòdaho akọta lẹ lọ tọn lẹ sọ gbà: Babilọni daho sọ yín finflin to Jiwheyẹwhe nukọn, nado yí kọfo ovện homẹgble etọn tọn he hùnzo na ẹn.” Dinvie, eyín mí hia ayọ̀detọ daho nẹ lọ jẹ, yọnnusi he tindo kọfo sika tọn lọ po núplọ́nmẹ osùnú tọn lẹ po to alọ etọn mẹ, mí na mọ lé vàsúdo lọ na sinyẹn sọ! Na kẹdẹdi Owé OSỌHIA 18:3 tọn, akọta lẹpo ko yín máhẹtọ to e mẹ, “Na akọta lẹpo ko nù to ovện homẹgble ayọ̀dide etọn tọn mẹ, ahọlu aigba tọn lẹ sọ to gàlọ hẹ ẹ.” Podọ to afọ etọn 20 mẹ, yé he tin to olọn mẹ dóna jaya, na whẹ̀dida ko wá wá otòdaho lọ ji wutu, dọ, “Jaya do ota nệ, hiẹ olọn, mì apọsteli wiwé lẹ, po yẹwhegán lẹ po; na Jiwheyẹwhe ko yíahọsu mìtọn to e go” (OSỌHIA 18:20).

Núplọ́nmẹ agùn he to huhlọn etọn zán to kọ̀ndopọ́mẹ hẹ ajọ́wiwà po politiki po, po hlọnhlọn agùn tọn po, to aṣẹpa to ahọlu aigba tọn lẹ ji, ṣigba e na yín vivàsúdo whẹpo Ahọludù Jiwheyẹwhe tọn nido yín didóai to aigba ji. Enẹwutu, mí hia to Owé OSỌHIA 18:2 tọn mẹ dólé, dọmọ, “Babilọni daho họ́, e họ́, e sọ diọ zùn fininọ̀ aovi lẹ tọn de, podọ ogànhọ̀ gbigbọ mawé lẹ tọn, podọ ogànhọ̀ ohẹ̀ gbẹwanna mawé dopodopo tọn.”

E nọ yín homẹhùnnọ nado mọ ninọ̀mẹ he mẹ Gbigbọ Wiwé ko gbọdo yẹwhegán lẹ po apọsteli lẹ po ji to owhè fọtọ́n he ko wáyì lẹ mẹ whẹpo onú helẹ pó nado tindo nukọnyìyì po awúsọhia po, nado wlán dogbọn enẹ lọ tọn dali. Do ayi e go, yè dọ hlan mí to Owé OSỌHIA 18:5 tọn mẹ dọ ylando etọn ko hòpli hlan olọn. Enẹwutu, yè wlán ẹn dọ, “Nẹmunẹmu wẹ é to gigopàna ede, bo sọ nọnọ̀ ogbẹ̀dùdù mẹ, awufiẹsa po homẹgble mọtọnhunkọ po wẹ mì ni ná ẹn: na é ko dọ to ayiha ede tọn mẹ, dọ, Ai ahọsi tọn wẹ yẹn sín, yẹn ma yín asúṣiọsi gba, yẹn ma to awublanu na mọ. Enẹwutu wẹ azọ̀nylankan etọn na wá gbèdopo, okú, awublanú po huvẹ po; yè na yí miyọn do fiọ ẹ mlẹnmlẹn: na huhlọnnọ wẹ Jiwheyẹwhe Oklunọ he to owhẹ̀ etọn da” (OSỌHIA 18:7-8).

Mì do ayi e go, Jiwheyẹwhe Ganhúnupo ko degbè whẹ̀dida tọn do e ji, podọ azọ́nwànú he yè na zán na enẹ lọ ko yín awuwléna dai. Yè na zé bọnpu de dai do otòdaho nẹ lọ ji, podọ ajiji mẹ e ma nasọ tin bà. Mí sọgan tindo kandèji dọ kẹdẹdilé onú he pò lẹ ko sọawúhia dó, mọwẹ dọdai he lọ lọsu na wá ṣiṣẹ̀ mẹ. Na Jiwheyẹwhe mọdona núhe É dọ, podọ núhe É dọ lọ wẹ É mọdona. Enẹwutu, yé he jlo na tindo mẹdekannujẹ sọn whẹgbledo mẹ lẹ dóna họ̀ngán, bo na lẹzùn tónúsètọ bo sọ jẹgodona ogbè he sọn olọn mẹ to didọmọ, “Mì tọ́nsọn e mẹ, mì omẹ ṣie lẹ emi, dọ mì yín máhẹtọ to ylando etọn mẹ blo, dọ mì yí to azọ̀nylankan etọn mẹ blo” (OSỌHIA 18:4).

Do ayi e go, mí dóna mọ Hlusi lọsu ga kẹdẹdi azọ́nwànú he Jiwheyẹwhe na zán na whẹ̀dida he tin to alọ Etọn mẹ. Podọ apajlẹ matò lẹ tọn po agbogọdọẹ lẹ tọn po yín onú dagbe he yè dè lẹ lọ. Na awhán to taji atọ̀n lẹ na jẹgodona dopodopo yetọn to ojlẹ nẹ lọ mẹ. Tintan lọ to vivẹ mẹ hú awe he pò bo yín mimọ to Owé Wiwé lẹ mẹ na yín ṣiṣẹ̀. Na obú he otò Amẹlika tọn tọn na sọ dádó nújijọ̀ lọ mẹ wutu, awhán tintan na yín pannukọn otò Amẹlika tọn, bọ linlẹn nado dádó e mẹ de ma na tin kakajẹ asiko nẹ mẹ, awe he pò lẹ hihò yétọn na tin to Vatikan ji, podọ godo tọn lọ pannukọn Islaẹli, Sọn huhlọn awhán tọn po po núyọ́nẹn awhánfúnfún po tọn mẹ, to gbaungba nasọ lẹzùn onú titigbè de na awhán Amẹlika tọn, tintan, na Amẹlika tin to apawhé Islaẹli tọn wutu, podọ na ehe tọn, Ohó Jiwheyẹwhe tọn ma sọgan nọ ma ṣẹ̀ gba, kẹdẹdilé yé na biọ dó hadopolọ, podọ dẹnsọlé awhànpa kẹ̀ntọ Islaẹli tọn lẹ tọn na biọ e mẹ dó.

Dinvie, kẹdẹdi dọdai Biblu tọn, otò he tin to agewàji Islaẹli tọn lẹ na bẹ́ awhàn sinsinyẹn daho de pannukọn Islaẹli. Do ayi e go, Bibluhiatọ lẹ mọdona nújijọ̀ daho he lọ di awhàn Almagedọni tọn daho lọ, “Pẹlsia, Kuṣi po Puti po to yé de; popo yetọn po awọyinú po, po awhàngbakun po: Gomẹli, po awhàpaho daho etọn lẹpo po; owhé Togalma tọn to adà agewàji patapata tọn lẹ mẹ, po awhànpa daho etọn lẹ po: yèdọ akọta susu po e po. Hiẹ yín awuwlétọ, mọwẹ, wléawuna dewe, hiẹ po ogbẹ́ towe he yè bẹ́pli hlan de we lẹpo po, hiẹ ni bo sọ yín ogbèdètọ de hlan yé. To azán susu godo yè na dlá hiẹ pọ́n: to owhè godotọn lẹ mẹ hiẹ na wá biọ aigba lọ mẹ he yè gọ̀jó sọn ohi lọ mẹ, he yè ṣinyan sọn akọta susu mẹ pli, to osó Islaẹli tọn lẹ ji, he ko yín ogbọ̀gbé jeijei de: ṣigba yè hẹn ẹn jẹgbonu tọ́nsọn akọta lẹ mẹ, yé omẹ pó bo nasọ yí blẹo do nọnọ̀. Hiẹ nasọ yìaga, hiẹ nasọ wá taidi jẹhọnsinsinyẹn de, hiẹ na tin taidi aslọ de nado ṣinyọn aigba lọ ji, hiẹ po awhànpa daho towe lẹpo po, po akọta susu po to de we…” (EZEKIẸLI 38:5-9).

Ṣigba to ojlẹ nẹ lọ mẹ, Jiwheyẹwhe na biọ awhàn lọ mẹ bo nasọ basi opòdo ajiji de na kẹ̀ntọ lẹ. Do ayi e go dọ to ojlẹ dindẹn de mẹ, Ewọ ko dọ ẹ dote to ninọ̀mẹ he mẹ whẹ̀dida na sọawúhia to yé he na pé awhàn po Islaẹli po to ojlẹ nẹ mẹ lẹ ji dó, dọ, “Yẹn nasọ yí azọ̀nylankan po ohùn po do dowhẹ̀gbè do ewọ ji: Yẹn bo nasọ jà do e ji, podọ do awhànpa daho etọn lẹ ji, podọ do akọta susu he tin to e de lẹ ji, jikunfinfán wududu de, po kẹnjikun daho lẹ po, miyọn, po owhèmi po. Yẹn bo nasọ jlayinna dẽ, bo sọ klán dẽ do wiwé, Yẹn nasọ hẹn dẽ zùn yinyọ́nẹn to nukun akọta susu tọn mẹ; yé bo nasọ yọ́nẹn dọ yẹn wẹ Oklunọ” (EZEKIẸLI 38:22-23).

To Owé ZEKALIA 14:12 tọn mẹ, yè dọ lé whẹ̀dida na wá akọta he na funawhàn hẹ Islaẹli lẹ ji dó hlan mí, dọ, “Podọ ehe nasọ yín azọ̀nylankan he Oklunọ nado hò gbẹtọ he ko funawhàn hẹ Jelusalẹm lẹpo: agbasalan yetọn na dùsúdo sẹ̀ whenuena yé ṣite to afọ yetọn lẹ ji, podọ nukun yetọn lẹ nasọ dùsúdo sẹ̀ to oslo yetọn lẹ mẹ, podọ odẹ́ nasọ dùsúdo sẹ̀ to onù yetọn mẹ.” Do ayi e go, gbèmimá awhàn he lọ tọn tin na ojlẹ de to opòdo whẹ̀dida osọhia tọn lẹ tọn lẹ mẹ. Na ehe lọ na sọawúhia to whenuena angẹli ṣidopotọ lọ na kọ̀n ogò etọn lọ jẹgbonu kẹdẹdi Owé OSỌHIA 16:12-16 tọn. Podọ to opòdo awhàn lọ tọn to whenẹnu, ohó he yè dọ gbọn yẹwhegán lọ dali lẹ na yín ṣiṣẹ̀ dólé, dọ, “Podọ to azán ahọlu nẹlẹ tọn lẹ mẹ, wẹ Jiwheyẹwhe olọn tọn na zé ahọludù de daga, he ma na yín vivà gbèdé, mọ yè ma na jó ahọludù etọn dai hlan gbẹtọ devo lẹ gba; ṣigba é na gbà ahọludù do flinflin bo sú ahọludù helẹ pó do, ewọ bo nasọ nọte kakadoi” (DANIẸLI 2:44). Enẹwutu, Paul na ko tindo linlẹn núyiwà vivọnu tọn he yín núplọ́nmẹ okú tọn he lọ tọn lẹ to whenuena é wlán hógbè helẹ dọ, “Na ewọ na dòtana azọ́n lọ, bo nasọ sán ẹn dogli to dódó mẹ; na azọ́n gli wẹ Oklunọ basi to aigba ji wutu” (LUMUNU 9:28).

Kanlin he tindo azò awe lọ

Dinvie, to Owé Osọhia 13 tọn mẹ, mí mọ kanlin awetọ de ehe yè dohia dólé, “Yẹn sọ mọ kanlin devo de tọ́nsọn aigba glọ́; e tindo azò awe taidi lẹngbọvu de tọn, bo sọ to hódọ di dlagọni de” (OSỌHIA 13:11). Do ayi e go, kanlin he lọ ma tọ́nsọn ohù gbẹtọ lẹ tọn mẹ gba; ṣigba e tọ́nsọn aigba glọ́. Enẹ lọ to didohia dọ, e ma tọ́nsọn otò he tin to Ahọludù Lomunu lẹ tọn mẹ gba, ṣigba kẹdẹdilé mí na mọ dó, kanlin lọ dóna yín sọn agewàji Amẹlika tọn he matindo gbẹtọ susu po ogbè susu po gba.

Na kanlin awetọ he lọ tin taidi lẹngbọvu de, ṣigba yè dọhó do e go taidi dlagọni de. Do ayi e go, huhlọn awetọ he lọ wẹ otò Amẹlika tọn, ehe yè dohia to ninọ̀mẹ etọn godo tọn lọ mẹ gbọnvo na kọ̀ndopọ́ otò Elopia tọn tọn. Kanlin awetọ he lọ tindo azò awe, he to hódọ do huhlọn politiki aihọn tọn po huhlọn agùn tọn po ji. Do ayi e go, dopo to huhlọn lẹ lọ mẹ na biọ Akọta Inglandi tọn he yè Kọ̀ndopọ́ mẹ, yèdọ ehe yín huhlọn politiki tọn; bọ huhlọn agùn tọn lọ na biọ Piplimẹ Agùn Aihọn tọn lẹpo mẹ.

Do ayi e go lò, yè dó otò Amẹlika tọn do núyiwà Plọtẹstan tọn lẹ ji, yèdọ do hógbè mẹdèkannujẹ tọn ji, kavi do mẹdèkannujẹ agùn tọn ji, po onú devodevo lẹ po. Yéwlẹ sọ lẹzùn aṣẹpipa huhlọn daho de tọn. Jẹnukọn mẹhe Agùn Katoliki Lomunu lẹ tọn bianukunna to otò Elopia tọn mẹ họ̀ngán yì jẹ otò aigba yọ́yọ́ he lọ tọn ji. Enẹgodo wẹ awhànpa awhàn lẹ tọn de sọawúhia. Podọ yé mẹhe họ̀ngán sọn ofi lẹpo gọ̀ bẹ́ to yọ́yọ́ to otò aigba yọ́yọ́ lọ tọn ji. Na tọ́gbo he yín didótọ otò Amẹlika tọn lẹ tọn yisenọ bo yín mẹhe dibusi Jiwheyẹwhe lẹ wutu. Podọ na núyiwà he yín aṣẹpipa ahọlu tọn tọn, ehe wẹ ohógbè podọ núyiwà he yè nọ zán lọ, “Akọta he tin to Jiwheyẹwhe glọ́ De” podọ “Jiwheyẹwhe mẹ wẹ mí dotudo”.

Enẹwutu, to vivọnu Owé OSỌHIA 13:11 lọ tọn, mí hia dogbọn kanlin he tindo azò awe he go yè dọhó do di dlagọni to whenẹnu, enẹ lọ dohia dọ, ewọ dogbè Lomu tọn. Ṣigba afọ he jẹgodona dọ hézéhézé dọ huhlọn aṣẹpipa he lọ tọn nasọ jó ede hlan huhlọn aihọn godogodo lọ tọn, ehe yín Ahọludù Lomunu lẹ tọn, dọ, “E sọ to huhlọn kanlin tintan tọn lẹpo zán to nukun etọn mẹ, bo sọ hẹn aigba po yé he tin to e mẹ lẹpo po litaina kanlin tintan , he alán etọn hlan okú ko kúata” (OSỌHIA 13:12).

Podọ dogbọn kanlin awetọ he lọ tọn dali, mí hia dọ ewọ na blú aihọn lẹpo bo nasọ bẹ yé he nọnọ̀ e mẹ lẹpo nado litaina kanlin tintan lọ; enẹ lọ tùnmẹ dọ, nado yọ́n aigbanu lẹ podọ ga nado yọ́n aṣẹpipatọ agùn tintan kanlin lọ tọn tọn. Enẹwutu, didóai po núpinplọ́n pipé kọ̀ndopọ́ he tin to gblagbla Amẹlika tọn po Vatikan tọn po to azán aotọ osùn tintan tọn, to owhè fọtọ́n-fẹnẹ-kẹ̀nnẹ-kò e lán ẹnẹtọ (1984) tọn mẹ, aṣẹpipa he lọ yín whiwhlá dai. Na ninọ̀mẹ agùn tọn lẹ po politiki tọn lẹ po sọgan yín zinzán to alọ lẹpo mẹ. Enẹwutu, nukọnyìyì dinvie tọn lẹ to didohia hézéhézé dọ to madẹnmẹ, nukọntọ Plọtẹstan tọn lẹ na kẹalọyí Pãpa kẹdẹdi aṣẹpipa gbigbọ mẹ tọn aihọn lọ tọn tọn.

Do ayi e go, afọ he jẹgodona lọ tin to hinhọ́nnu titegbe, yèdọ fie yè dọ te dọ, “E sọ basi ohia daho lẹ, sọmọ bọ e hẹn miyọn sọn olọn mẹ wá aigba ji to nukun gbẹtọ lẹ tọn mẹ” (OSỌHIA 13:13). Nukọnyìyì núyọ́nẹn tọn he yè ma sọgan zéjlẹ tọn he ko sọawúhia to Otòwhàn Awetọ lọ tọn godo ma yín núhe whèpò sọn nújawu de mẹ gba. Na núhe jọ̀ to apáwhé Otòwhàn Awetọ lọ tọn mẹ, yèdọ dilé miyọn jà do otò Janma tọn ji dó, podọ to enẹgodo to otò Whèzẹtẹn Dindẹn tọn he yín Japan tọn ji ga, podọ enẹ lọ kẹdẹ wẹ onú pẹvide he mí na zéjlẹdo ehe na sọawúhia to nukọn mẹ lọ go.

Boṣiọ kanlin lọ tọn

Dinvie, mí to kanṣiṣa ohógbè yọ́yọ́ de tọn mẹ biọ, ehe yín “boṣiọ kanlin lọ tọn” tọn. Na yè dọ hlan mí dogbọn kanlin awetọ lọ tọn dali, dọ, “Ehe to yé he tin to aigba ji lẹ klọ gbọn ohia helẹ mẹ he yè ná ẹn nado basi to kanlin lọ nukun mẹ; bo sọ dọ hlan yé he tin to aigba ji lẹ dọ yé ni basi boṣiọ hlan kanlin lọ, he ko yí alán ohi tọn do ogo, bo sọ to ogbẹ̀” (OSỌHIA 13:14).

Do ayi e go, odohia dagbe de wẹ enẹ lọ bo ko sọ táhinhọ́n do ehe mí ko dọhó do e ji de go talala. To adówà awhànfuntọ otò awelẹ tọn mẹ, Amẹlika gbẹ́sọ tindo otẹn dèdovo de. Na ohógbè yetọn po aṣẹpipa yetọn po nọ hẹn huhlọn talala. To pinpọ́n hlan núyiwà agùn tọn mẹ, e ma na yín dọ agùn Plọtẹstan tọn lẹpo wẹ na awúsọhia yetọn do bo nasọ gọ̀ biọ dopoyínyín mẹ hẹ ẹ mlẹnmlẹn gba. Ṣigba enẹ lọ to didohia to vlẹkẹsi mẹ dọ, yé na kọ̀n alọ dopọ́ bo nasọ mọdona Agùn Lomunu tọn nugbonugbo, ehe tùnmẹ dọ nado kẹalọyí Pãpa kẹdẹdi nukọntọ yetọn, podọ gbọn enẹ dali yé na whlá ogbẹ̀ninọ̀ yetọn po mẹdèkannuje agùn tọn po.

Podọ kẹdẹdilé yè ko dọ ẹ dote dó, kanlin he tindo azò awe lọ nọtena huhlọn gbigbọnọ tọn po aigba ji tọn po. Dinvie, po boṣiọ kanlin lọ tọn po, mí mọ dọ azò dopo he yín huhlọn agùn tọn tọ́njẹgbonu wá kẹdẹdilé Piplimẹ Agùn Aihọn lẹpo tọn po dopoyínyín gbẹpipli Plọtẹstannọ lẹpo tọn po. To dọdai Biblu tọn mẹ, boṣiọ kanlin he lọ tọn yín apáwhé awe he sọgbe hẹ kanlin tintan he tindo ota ṣinawe azò ao lẹ lọ. Do ayi e go, e to hinhọ́nnu bọ mẹdepope sọ sọgan mọ hlan, na dọdai he yè ko hẹnṣẹ dote de wẹ wutu. Kẹdẹdilé akọta Whèzẹtẹn tọn po Ohùwàji tọn lẹpo po ko kọ̀ndopọ́ to tòhọ̀ Akọta Inglandi tọn he yè Kọ̀ndopọ́ mẹ, na agùn Plọtẹstannọ lẹpo tọn sọn Whèzẹtẹn jẹ Ohùwàji dali lẹpo ko biọ Piplimẹ Agùn Aihọn lẹpo tọn mẹ. Ehelẹ wẹ azò awelẹ lọ, ehe dètana huhlọn awelẹ. Ṣigba huhlọn awelẹ lọ tin to kanlin dopolọ ji. Na yé omẹ awelẹ wẹ tindo aṣẹpipa politiki tọn po agùn tọn po. Enẹwutu, eyín dopoyínyín agùn lẹ tọn de, po ninọ̀mẹ to otànhó agùn tọn mẹ po de ma ko tin, bé otò po agùn po dopọ́ kavi agùn he yín yinyọ́nẹn gbọn otò dali de ma na ko tin to otò vòvo lẹ mẹ to dinvie gba. Na agùn he di aihọn lọ ko lẹzùn núhe e yín to dinvie gbọn huhlọn aihọn tọn lọ dali. Podọ Piplimẹ Agùn Aihọn lẹpo tọn na yín núzinzán huhlọn politiki tọn de tọn. Podọ ga, ogán etọn na yín mẹhe sọn otò Họngali tọn mẹ de, podọ to ojlẹ dopolọ mẹ ewọ na yín ogbẹ́vi yé he ma yise to yẹwhe depope mẹ tọn to otò hùnnukun Họngali tọn mẹ.

Whenuena ojlẹ lọ wá, boṣiọ he lọ lọsu nasọ dóhó ga, ehe tùnmẹ dọ yè na yọ́n ogbè lọ. Na e ma na yín dọ agùn susu wẹ to onú alọpãlọpa lẹ dọ gba, ṣigba to dopoyínyín pipé lọ godo, ogán yetọn lọ na dọ núhe é lẹn dọ e nayín didọ kavi yín wiwà lọ. Na ehe lọ yín didohia hézéhézé to ofie dọ, “Yè sọ ná ẹn nado yí gbigbo hlan boṣiọ kanlin lọ tọn, na boṣiọ kanlin lọ tọn ni to hódọ, bo sọ basi na yè nido hù yé omẹ sọha ma na litaina boṣiọ kanlin lọ tọn lẹ” (OSỌHIA 13:15).

Do ayi e go, ojlẹ na wá whenuena yé he yí Ohó Jiwheyẹwhe tọn sè nugbo lẹ ma nado sọgan litaina Piplimẹ Agùn Aihọn lẹpo tọn kavi na yé ma nado yín ogbẹ́vi agùn gbẹpiplinọ de tọn tọn gba, to whenẹnu yé na jiya nukunbibia tọn. Na Yisenọ he yise to Biblu mẹ nẹlẹ na hẹn jlọjẹ nado yín pinplán núyiwà agùn tọn po gbèdide yetọn lẹ po tọn bú. Boṣiọ kanlin he lọ tọn na dọhó sinsinyẹn bo nasọ do huhlọn etọn hia dogbọn enẹ lọ tọn dali, bo nasọ tẹnpọ́n nado hẹn omẹ popo nado litaina kanlin tintan lọ, kẹdẹdilé mí ko mọ dó, yèdọ ehe yín kọ̀ndopọ́ agùn tọn po huhlọn aihọn tọn po sọn Ahọludù Lomunu tọn mẹ. Hadopolọ he boṣiọ kanlin he lọ tọn he yín Piplimẹ Agùn Aihọn lẹpo tọn na dọhó tọ́njẹgbonu, aṣẹpipa mizọmn-mizọn he yín agùn tọn po politiki tọn po de na tin to yé he masọgbè hẹ yé lẹ ji.

Podọ ehe lọ hẹn mí nado flin azán Nẹbukadnẹzali tọn lẹ, mẹhe tindo boṣiọ pipà de bo sọ degbèna omẹ popo nado litaina ẹn. Ṣigba kẹdẹdilé e te to azán nẹlẹ mẹ, mọwẹ e na te to dinvie hlan yé he na sẹ̀n Jiwheyẹwhe lẹ kẹdẹ, bo ma na litai to núyiwà agùn tọn de nukọn, yèdọ ehe ma yín núdepope adavo núdidá gbẹtọ tọn de. Do ayi e go, yé ma na litai to enẹ lọ nukọn gba. Sọ do ayi e go dọ, aṣẹpipa ahọlu lẹ tọn to ojlẹ nẹ mẹ ṣẹ̀ po homẹkẹn yé he dibusi Jiwheyẹwhe lẹ tọn po. Ṣigba whadopo dogọ́, núwinwlán alọ lọ tọn gbẹ́sọ tin to adówà lọ go. Podọ to whenẹnu, e yín winwlán do ogbè he yè ma yọ́nẹn de mẹ, ehe núyọ́nẹntọ he tin to ojlẹ nẹ mẹ de ma sọgan hia gba. Adavo Daniẹli yẹwhegán he Jiwheyẹwhe dè lọ kẹdẹ wẹ pégo nado hia ẹ. Podọ to egbé, “Mẹnẹ-mẹnẹ, Tekẹl-tekẹl” lọ sọgan yín hinhẹnzùn yinyọ́nẹn gbọn owẹn dọdai tọn lọ kẹdẹ dali. Na enẹ lọ na do yé he na yise gligli to ojlẹ mizọn-mizọn he mẹ yé dóna gbọn wáyì tọn mẹ lọ hia.

Kẹdẹdilé mí sọgan mọ sọn Owé OSỌHIA 13:5-8 tọn mẹ, yè dọhó do kanlin tintan lọ go ga di gbẹtọ de. Enẹwutu, yè dọ to afọ ṣinatọ̀n lọ mẹ dọ, “Podọ yé he tin to aigba go lẹpo na nọ sẹ̀n ẹn, oyín mẹhetọn yè ma wlán do ogbẹ̀ owé Lẹngbọvu lọ tọn mẹ lẹ, he yè ko hù sọn whenu aihọn ko jọ.” Do ayi e go, dopoyínyín pipé agùn po otò po tọn na sọawúhia, kẹdẹdilé e nọ̀ to ṣẹnṣẹn whèta lẹ tọn mẹ dó. Omẹpopo wẹ mọdona dogbọn asiko nẹ lọ tọn dali to otànhó gbẹtọ lẹ tọn mẹ. Ṣigba to vivọnu dinvie, núyiwà agùn tọn awe wẹ na tin, dopo na sọn otò Lomu tọn mẹ bọ awetọ lọ kẹdẹdi Piplimẹ Agùn Aihọn lẹpo tọn, yé bo na zán to agùn mẹ, to politiki mẹ podọ to ajọ́wiwà mẹ. Podọ omẹ lẹpo to otò mẹ kavi to agùn mẹ kavi na omẹ dopodopo, he ma na sọgbè hẹ yé na yín gbigbẹ́dai. Na yé he yọ́n yé lẹ kẹdẹ wẹ na yín yinyọ́nẹn gbọn yé dali ga.

Podọ gbọn núplọ́nmẹ Piplimẹ Agùn Aihọn lẹpo tọn dali, Plọtẹstannọ lẹ na tẹnpọ́n nado zán huhlọn dopolọ kẹdẹdi agùn Lomunu tọn to whedepopenu he yé tindo gbẹtọ susu. Plọtẹstannọ delẹ na jlo dọ vọjladó ma tlẹ ko sọawúhia pọ́n gbèdé. Na yé na din nado yín dopo bo nasọ tẹnpọ́n nado hẹn mí yise dọ núvọjladótọ lẹ ma jlo dọ agùn lọ ni klán patapata gba. Podọ owalọ godogodo tọn he yín dopoyínyín tọn lọ na biọ oyọ́nẹn mẹ na agùn Lomunu tọn, na dilé Owé Wiwé lẹ dọ dó, kanlin awetọ lọ na zán huhlọn kanlin tintan tọn lẹpo. Podọ yé he ma sọgbè hẹ yé po dopoyínyín he lọ po na yín mimọ di ojónọ lẹ, bọ mẹjizọnnọ nasọ tin to yé ji. Ṣigba na omẹ lẹpo ni mọdona to Oyín Oklunọ tọn mẹ dọ, dopoyínyín he lọ ma yín dopoyínyín he tọn wutu Jesu Klisti do hodẹ̀ dọ yé he yise to Ewọ mẹ lẹ ni yín dopo gba, yèdọ dilé Ewọ po Otọ́ po yín dopo dó gba! Na dopoyínyín he gbẹtọ basi de wẹ ehe lọ, ehe tindo huhlọn alọpãlọpa lẹ. E nasọ yín dọ yé he nọ dọhó jẹagọ̀do agùn Lomunu tọn go lẹ dóna pannukọn tukla lọ. Na ehe lọ wẹ na yín ogbè dopo he yè na yọ́nẹn to aigba lẹpo ji. Podọ ogbè he pò lẹpo na bọnù yetọn lẹpo do. Yèdọ yé he tin to gbẹpipli mẹ lẹ lọsu ga, ehe yín máhẹtọ to Piplimẹ Agùn Aihọn lẹpo tọn mẹ lẹ, yé ma na dọhó depope gba adavo nado sọgbè hẹ núyiwà lọ. Bé whenẹnu yé he ma tin to gbẹpipli de mẹ, kavi agùn he yè ma yọ́nẹn de lẹ kẹdẹ mẹ wẹ na yín mẹhe yè na din nado wlé.

Ohia kanlin lọ tọn

To Owé OSỌHIA 13:16 tọn mẹ, mí hia dọ, “E sọ basi yé omẹ pó, pẹvi po daho po, adọkunnọ po wamọnọ po, mẹmẹdekannu po mẹmẹglọ po, nado yí ohia de do adusi lọ yetọn mẹ, kavi do nukọn yetọn.” Whladopo dogọ́, mí dóna dọhó do apajlẹ ogbè he yè zán to Owé Wiwé lẹ mẹ tọn go. Do ayi e go, ohia yín núde kavi apajlẹ he dali yè nọ tindo wuntùntùn núde tọn. Na pọ́ndego de, Paul wlánwé dọ, “Sọn dinvie, mẹdepope sọ dotukla mi bà blo: na yẹn to ohia Jesu Oklunọ tọn hẹn pé to agbasa ṣie mẹ” (GALATIA 6:17). Na ewọ to yaji na Klisti tọn wutu podọ na Wẹndagbe nugbo lọ tọn wutu. Ṣigba to nugbo de mẹ, é matindo ohia agbasa gbigbò tọn lẹ bọ apà Jesu he yè whèdosatingo tọn lẹ nado tin to alọ etọn lẹ mẹ kavi to afọ etọn lẹ go gba. Na enẹ lọ na ko yín vlẹkò Satani tọn sinsinyẹn he gbẹtọ de sọgan lẹn nado vlẹ́ fligọ̀zọ́n Jiwheyẹwhe tọn to Klisti Oklunọ mítọn mẹ lọ kò. Ṣigba yè dohiagona Paul gbọn ohia he kọ̀ndopọ́ to devizọ́n etọn go lẹ dali kẹdẹdi devizọ́nwàtọ Klisti tọn, bọ ewọ sọ hẹn ovlẹkò Etọn lọ.

Do ayi e go lò, ohia he tin to nukọn lọ to hódọ to gbèmimá mẹde titi tọn go, podọ ohia he tin to alọ go lọ to hódọ dogbọn núyiwà gbẹtọ lọ tọn dali. Podọ do ota go to didohia dọ mẹhe to yìyì po núhe to jijọ̀ po, podọ to ninọ̀mẹ he lọ mẹ, ewọ lọ to yìyì po núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn po. Enẹwutu yé omẹ awelẹ, yèdọ gbèmimá lọ po núyiwà lọ po yín didohia gbọn ota lọ po alọ lọ po dali.

To awhànpa yé he yise to Biblu mẹ lẹ tọn mẹ, omẹ susu nọ yín vivẹnunọ nado nọ dọhó do ohia kanlin lọ tọn go, bọ yé ma sọ yọ́nẹn dọ Yisenọ gbẹpipli tọn dopodopo he ko tin to gbẹpiplinọ lẹ mẹ ko tindo ohia nẹ lọ dote. Na Jihweyẹwhe ma ko zé núplọ́nmẹ de dai dọ agùn daho he glọ́ yè ni yí aṣẹpipa sọn de ni tin to ofi depope gba. Do ayi e go, Ewọ tindo agùn pipli gbẹ̀te de, ehe mẹ Ewlọsu to nukọnyì to devizọ́n Etọn mẹ te. Enẹwutu, yé he yise to Biblu mẹ lẹ po agùn lẹ po tindo mẹdèkannujẹ. Na yé tin kẹdẹdi alà dopodopo yisenọ lẹ tọn, he matin to mẹmẹglọ mẹ, kavi bo yín agùn daho de to otẹn de mẹ gba. Na to bibẹ́nu, dawe he yè yí Gbigbọ do gọ́ nẹlẹ, tindo aṣẹpipa he Jiwheyẹwhe Lọsu ná yé sọn olọn mẹ, na oylọ wiwé lọ tọn wutu. Kẹdẹdi azọ́n yetọn, yé to sinsẹ̀n to agùn mẹ kẹdẹdilé Jiwheyẹwhe ko dè azọ́nwhé alọpãlọpa lẹ do to togùn lọ mẹ (1 KỌLINTINU 12:28; EFESUNU 4:11).

To bibẹ́nu, agùn daho he glọ́ yè nọ yí aṣẹpipa sọn de matin gba, podọ e ma sọ yín omẹ dopo wẹ na paṣẹna agùn lẹpo gba, kavi tindo aṣẹpipa godogodo tọn na núplọ́nmẹ lẹ gba. Wéhọ̀mẹ Biblu tọn depope matin gba, kavi nado yì plọ́nnú nado yín yẹwhenọ depope matin gba, po onú devodevo lẹ po. Nado dọ nugbo lọ, onú nẹlẹ he mí to mimọ dinvie lẹ depope matin to whenẹnu gba, podọ onú nẹlẹ he tin to whenẹnu lẹ ma sọ tin to dinvie gba. Na yè ko zé onú devo lẹ do otẹn hóhó tọn lẹ mẹ bo sọ diọ yé sọn ninọ̀mẹ nugbo tọn lọ mẹ.

Egbé, e sọgan yín to agùn lẹ mẹ, kavi to agùn mẹdèkannujẹ tọn lẹ mẹ, fidepope he mí mọ gbigbọ agùn bibsi tọn dopolọ, podọ mí sọ mọ vògbingbọn he tin to núhe yè ko plọ́n bo sọ yizán to agùn tintan lọ tọn mẹ, podọ to egbé tọn lọsu mẹ ga. Do ayi e go, mí tindo oflin po ninọ̀mẹ he ko hù Jijọ-di-Jiwheyẹwhe tọn súdo, ṣigba e ma yín gbẹ̀zán gbigbọ dopolọ tọn gba. To egbé, yèdọ awhànpa pẹvi pete Yisenọ lẹ tọn ko zé núhe yé yise lọ dai po onú devodevo lẹ po. Na ewọ mẹhe tin to piplimẹ dopolọ po yé po kẹdẹ wẹ sọgan dọyẹwhehó to finẹ. Enẹwutu, Plọtẹstannọ lẹ ko mọdona to nugbo de mẹ dọ whlẹngan ma sọgan wá gbọn Agùn Katoliki Lomunu lẹ tọn dali gba. Ṣigba to ojlẹ dopolọ mẹ, eyín mẹde sọgan pọ́n hlan núyiwà lọ mẹ yì sisósisó, é na mọ dọ onú dopolọ wẹ agùn gbẹpiplinọ dopodopo to wiwà. E sọgan yín didọ kavi lala, yínyín daho kavi pẹvi, yé omẹ pó yise dọ eyín mẹde ma yí núplọ́nmẹ yetọn, kavi núdohiamẹ yetọn, kavi núdepope he yé nọ plọ́nmẹ po zinzán yetọn po, bé omẹ nẹ lọ ma na yín whinwhlẹngan gba.

To alọ mọhunkọ tọn mẹ, wẹ piplimẹ dopodopo nọ do ede hia po ohia dopolọ he yín agùn gbẹpipli tintan tọn lọ tọn po, eyín e tlẹ yín dọ yè gbọnvo na yénọzo lẹ. Ehe lọ lọsu to ede mẹ, ohia kanlin lọ tọn wẹ, na gbigbọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ dopolọ tọn wẹ, ehe ko plán agùn gbẹpipli tintan lọ, podọ ewọ nasọ plán omẹ lẹpo yèdọ kaka jẹ omẹ godo tọn lọsu ji. Do ayi e go, yè ma to gbẹtọ lẹ hẹn wá Klisti de nado yí núplọ́nmẹ Etọn gba, ṣigba yéwlẹ yín bibla do gbẹtọ de go kavi do núhe yè ylọ dọ núdohiamẹ de go, kavi do tùnmẹ de go. Enẹwutu, e dóna yín domọna dọ yé he yín agùnvi agùn lẹpo tọn po agùn mẹdèkannujẹ lẹpo tọn po, yèdọ yé he ko yì biọ agùn gbẹpipli he lọ mẹ lẹ ko kẹalọyí ohia kanlin lọ tọn dote. Ehe lọ wẹ omẹ lẹpo dóna mọdona.

Núdabla Osọha lọ tọn

Kẹdẹdilé mí ko dọ dó, yé he ma kẹalọyí ohia kanlin lọ tọn lẹ na yì gbọn ojlẹ nukunbibia tọn de mẹ. Na to agùn mẹ, huhlọn de na tin nado mọdona núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ he lọ tọn. To ajọ́wiwà mẹ, yé na gbẹ́ yé he masọgbè hẹ núyiwà ajọ́wiwà aihọn lẹpo tọn to ojlẹ nẹ mẹ lẹpo dai. Na mẹdepope he ma na kọ̀ndopọ́ hẹ huhlọn awe nẹlẹ, he yín agùn tọn po ajọ́wiwà tọn po, na yín gbigbẹ́dai sọn ajọ́wiwà aihọn lẹpo tọn mẹ. Lé wẹ mí hia dó to Owé OSỌHIA 13:17 tọn mẹ, dọ, “… mẹdepope ma nado tin sọgan nado họ̀, kavi bo sà, adavo ewọ he tindo ohia lọ kavi oyín kanlin lọ tọn, kavi sọha oyín yetọn tọn.”

Dinvie, mì payi e go dagbedagbe dọ, e to hódọ do onú awe go, yèdọ do hihọ̀ po sisà po go. Ehe lọ to vivẹ mẹ titegbe. E ma yín e tin hlan asi to họ̀mẹ he nọ yì nado họ̀ núdànú lẹ kẹdẹ gba, ṣigba hlan sunnu ajọ́wàtọ he nọ họ̀nú bo sọ nọ sà lẹ ga, po yé he nọ wàjọ́ pé gbọn aihọn lẹpo mẹ ga. E tin to gbaungba bo sọ yín mimọ hlan omẹ lẹpo he jlo nado mọ ehe lọ: ajọ́wiwà aihọn lọ blébu tọn dóna litaina “ogbè mimá Lomunu tọn lọ”. Yé omẹ he yise to Ohó Jiwheyẹwhe tọn mẹ nugbo-nugbo lẹ, na tindo asiko awúsiyẹn tọn de, to hihọ̀ po sisà po mẹ.

Kẹdidilé mí ko mọ dó dọ, onú titegbe atọ̀n wẹ tin ehe mí dóna mọdona bo sọ to pinpọ́n dohlan, ehe tọn dali Biblu dọ dogbọn azán godo tọn lẹ tọn dali, ehe wẹ: ohia lọ, oyín lọ, po osọha kanlin lọ tọn po. Kẹdẹdlé mí ko dọ do dai, dọ ohia kanlin lọ tọn ma yín nuhé sọgan yín mimọ to nukuntà gba. Podọ mọdopolọ wẹ oyín kanni lọ tọn po sọha oyín etọn tọn po ma sọgan yín mimọ to gbaungba gba, na onú helẹ po yín didọ podọ yé sọ gbawhán núyiwà dopolọ tọn. To owé Osọhia 13:18 tọn mẹ, yè hópana mí dogbọn nújijọ he tọn dali. “Ofi wẹ núyọnẹn te. Gbọ ewọ he tindo núyọnẹn ni hia sọha kanni lọ tọn: na sọha gbẹtọ de tọn wẹ: sọha etọn sọ basi Nuọ̀ntọ̀n kandekoatọ́n e lán dopo.”

Dinvie, mí ko to dindọ̀nsẹpọ́ owhẹhó lọ, sọha kanni lọ tọn ko yín hihia, he tùnmẹ dọ e dóna yín sọha nú winwlán tọn de he yè dè tọ́njẹgbonu, whẹpó mí nado ṣẹ azọ́nwà do ehe lọ ji, mí dóna mọdona agùn gbẹpipli he mẹ dawe he lọ te, he mẹ ewọ to ede dóhia te di kanni de, podọ e sọ yín ayipa e go dọ dawe he yín didóhia kẹdẹdi kanni de, ewọ sọ wẹ dawe dabla dopolọ, yèdọ mẹhe tọn dali Paul wlánwé gbọn.

Podọ mẹdepope ma sọ dóna tin to zinvlu mẹ dogbọn ehe tọn dali gba, kavi gbọn onú he na wá jọ̀ lọ tọn dali gba. Na odohia pipé lọ podọ hihia osọha lọ tọn tin na omẹ dopo gẽ. Na omẹ dopo gẽ wẹ odohia Latẹn tọn, yèdọ ehe yín osọha Nuọ̀ntọ̀n-kandekòatọ́n e lán dopo (666). Do ayi e go, ehe lọ ma yín dọ mẹdepope he tindo sọha Alabianu lẹ he yín Nuọ̀ntọ̀n-kandekòatọ́n e lán dopo (666) wẹ ko tindo ohia núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn gba. Na omẹ delẹ nọ dọmọ, kọnputa lẹ wẹ tindo sọha he lọ, mẹdevo lẹ nọ dlẹnalọdo núdidá he yè yí núyọ́nẹn do dá lẹ, ṣigba núhe yé to linlẹn dọ nugbo nẹlẹ depope matindo dòdónu Biblu tọn gba. Na yè dọ hézéhézé dọ osọha gbẹtọ de tọn wẹ, ehe yè dóna hia, ehe lọ tùnmẹ dọ nado tùnwun odohia lọ. Enẹwutu to vlẹkẹsi de mẹ, e ma sọgan yín osọha Nuọ̀ntọ̀n-kandekòatọ́n e lán dopo (666) gba. Ṣigba e dóna yín hihia owé lẹ tọn he na pégan to sọha he lọ mẹ. Podọ Owé Wiwé ko hẹn ẹn wá hinhọ́nnu na mẹdepope ma nado gbọagba etọn gba.

Dinvie, tadèna dopodopo po tùnmẹ dopodopo he ma sọgbè hẹ Ohó Jiwheyẹwhe tọn lẹ po matindo dòdónu depope gba. Podọ gbẹtọ lẹ yín pinplán jẹagọ̀ na tùnmẹ alọpãlọpa lẹ wutu. To whedelẹnu, yé nọ yín obútọnọ, na yé to búdi dọ núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn na yín núyiwà he mẹ aihọn lẹpo na to mẹdehọ́ gbọn, yèdọ ehe tindo ohia sọha Nuọ̀ntọ̀n-kandekòatọ́n e lán dopo (666) tọn. Do ayi e go, onú mọtọnhunkọ de matindo núde nado wà po ehe go mí to ohódọ do to ofi to Owé Osọhia tọn mẹ gba.

Podọ ga yaya wẹ nado dọ dọ, eyín osọha Nuọ̀ntọ̀n-kandekòatọ́n e lán dopo (666) tin to akuẹ alôkàn tọn ji, to ohia sọha lẹ tọn mẹ, kavi to ohójlawéma he mì sọgan họ̀ delẹ ji, kavi to osọha alôkàn tọn lẹ ji kavi to wékun otaka go tọn lẹ ji, kavi to panu mọto tọn he go yè nọ wlán osọha lẹ dó ji wẹ na yín agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ gba. Do ayi e go, onú mọtọnhunkọ lẹ matindo núdepope nado wà po agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ po gba, podọ po osọha he yè hia sọn azọ́nyínkọ etọn mẹ gba. Dinvie, mẹdelẹ nọ dọ dọ, kọnputa de tin to otò Niwu Yọki tọn mẹ, mẹdevo lẹ sọ nọ dọ dọ, ode sọ tin to otò Blusẹli tọn mẹ, ehe tindo sọha Nuọ̀ntọ̀n-kandekòatọ́n e lán dopo (666) lọ. Oklọ nahunkọ tọn wẹ ehe, pinplán jẹagọ̀ podọ didiọ sọn azọ́nwànú nugbo lọ kọ̀n nahunkọ tọn wẹ ehe! Do ayi e go, kọnputa wẹ kọnputa yín, podọ akuẹ alôkàn ji tọn wẹ akuẹ alôkàn ji tọn. Núyiwà he mẹ aihọn lẹpo nọ to ohódọ gbọn, po akuẹdotẹn aihọn lẹpo tọn, po núhe pò lẹpo po to dandan mẹ na ajọ́wiwà lọ nido yín wiwà gbọn aihọn lẹpo mẹ.

Podọ ohógbè he yín ohia kanlin lọ tọn na yín odohia alọpa de, ehe yè dóna yí do nukọn po hinhọ́n gbaungba tọn de po bọ mẹsusu devo lẹ nasọ húnhún in pé do linlẹn gbẹtọ lẹ tọn mẹ. Enẹwutu, yé he nọ plọ́nmẹ bo sọ yise to ohógbè mọtọnhunkọ lẹ mẹ matindo hinhọ́n depope sọn Jiwheyẹwhe de dogbọn ohóta he lọ tọn dali gba. Podọ mẹdepope he to yé wlán, bo yise to yé mẹ, bo sọ má yé pé hlan mẹdevo lẹ ma yọ́nẹn dọ, ehe wẹ núyọ́nẹn wintinwintin Satani tọn nado dọ̀n omẹ sọn onú nugbo lọ kọ̀n. E dóna yín mọ, na gbẹtọ lẹ ma mọdona dọ Owé Wiwé ma dọhó dogbọn ninọ̀mẹ “atọ̀n” lẹ tọn kẹdẹ dali gba, adavo dogbọn akuẹ lọ podọ gblọndo azọ́nyínkọ azọ́nwhé he kan dawe he lọ tọn dali.

Enẹwutu, mí dóna zé núhe Owé Wiwé lẹ dọ do vivẹ mẹ, dọ, “Gbọ ewọ he tindo núyọ́nẹn ni hia sọha kanlin lọ tọn: na sọha gbẹtọ de tọn wẹ …” Na mí ma sọgan to sọha Nuọ̀ntọ̀n-kandekòatọ́n e lán dopo (666) lọ tọn gọ̀ dọ di yọpọvu gba, enẹwutu mí dóna hia bo sọ mọdona gbọn azọ́nyínkọ he tọn osọha lọ yín tọn dali. Podọ hihia lọ yì dólé dọ:

V I C A R I V S F I L I I D E I

5+1+100 + 1+5 + 1+50+1+1 + 500 + 1 = 666

Do ayi e go, susu to Bibluplọ́nmẹtọ lẹ mẹ nọ wànú jẹagọ̀ bo sọ nọ wà ṣinúwà daho to linlẹn yetọn mẹ. Na yé nọ dọhó dogbọn ahọluzọ́n agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn lẹ dali po sọmi-sọmi lẹ tọn po dali to whenuena yé lẹn dogbọn otò he ma yín yisenọ lẹ tọn dali kavi dogbọn núyiwà lẹ tọn dali, gbọn politiki lẹ po hódidọ agùn tọn lẹ tọn dali, na pọ́ndego de, ninọ̀mẹ azọ́nwhé lẹ tọn lẹ, po núyọ́nẹn ajọ́wiwà jẹhọn mẹ tọn po, po mẹhe ma yise to yẹwhe depope mẹ lẹ po, kavi Budasẹ̀ntọ lẹ, kavi Malénu lẹ, po omẹ devodevo lẹ po. Nugbo núyiwà agùn lẹ tọn wẹ yé po ahọluzọ́nwiwà he ma sọgbè hẹ Yise po gba, ṣigba enẹ lọ matindo núdepope nado wà po agọ̀jẹdo-Klistigotọ he tọn dali Biblu dọhó gbọn po gba.

Enẹwutu, mí dóna mọdona bo sọ tùnwun whladopo he dọ, na gbigbọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn ko to azọ́nwà sọn bibẹ́nu Agùn Alẹ̀nù Yọ́yọ́ mẹ tọn, yèdọ fie mẹdepope ma mọdona Malé kavi mẹhe ma yise to yẹwhe depope mẹ te, kavi to núyọ́nẹn ajọ́wiwà jẹhọn mẹ tọn po mẹ, po onú devodevo lẹ po. Mí sọ dóna mọdona dọ, to azán apọsteli lẹ tọn mẹ, sinsẹ̀n kosi lẹ tọn po boṣiọsinsẹ̀n po yín bibasi. Ṣigba omẹ Jiwheyẹwhe tọn depope ma ko dlẹnalọdo onú nẹlẹ kẹdẹdi dọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọ́njẹgbonu sọn finẹ wá gba; ṣigba nado dọ jẹagọ̀, Johanu wlánwé po nukunnumọjẹnugo hézéhézé de po dọ, núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn na tọ́njẹgbonu sọn Yise mẹ, “Yé tọ́nsọn mí de jẹgbonu …” (1 JOHANU 2:19).

Dinvie, mí dóna dindona núyiwà he tin to yise mẹ nẹ lọ, ṣigba po zinzán etọn po, podọ po núplọ́nmẹ etọn he jẹagọ̀do-Klistigo lọ po. Enẹwutu, mí dóna mọdona dọ, dawe he degbè dọ ewọ yín mẹde, to fihe e jẹ̀ dọ Klisti Lọsu ni tin to aigba ji file nado wàzọ́n Etọn lẹ lọsu. Podọ to ojlẹ dopolọ mẹ, dawe he lọ ma nọ plán gbẹtọ lẹ wá Klisti de gba. Na é ma nọ dọyẹwhehó Jesu Klisti tọn kẹdẹdi Whlẹngantọ dopo lọ gẽ tọn gba, podọ jọmiọn he yè ko zán do mí ji, kẹdẹdilé Pita po Paul po, po omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹpo po wà dó. Podọ nadọ dọ jẹagọ̀, agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tindo onú etọn devo titi ehe dali é nọ tẹnpọ́n nado zán whlẹngan do hódotọ etọn lẹ ji. É sọ nọ dọn linlẹn omẹ pó tọn do ede de, podọ do núplọ́nmẹ he nọtena de. Enẹwutu, yé he yise to é mẹ lẹ nọ yín biblá do gbẹtọyínyín etọn po núplọ́nmẹ etọn po go, ṣigba bo ma yín do Klisti po núplọ́nmẹ Owé Wiwé tọn po, po zinzán Etọn lẹ po go gba.

Podọ to vivọnu, awhànpa awe gẽ na tin: enẹ wẹ dọ, dopo na tindo ohia Jiwheyẹwhe tọn bọ awetọ lọ na tindo ohia kanlin lọ tọn. Na yisenọ nugbo lẹ yín hiadogona sọn aga gbọn Gbigbọ Wiwé dali, kẹdẹdilé yè wlán ẹn dó, dọ, “Mẹhe go mìwlẹ dotudo ga, ehegodo mì ko sè ohó nugbo tọn lọ wẹndagbe whlẹngan mìtọn tọn; podọ ehegodo mì ko yise ga, mẹhe mẹ yè yí Gbigbọ Wiwé opagbè tọn do dohia mì go te” (EFESUNU 1:13). Enẹwutu, eyín mẹde gbẹ́ Ohó Nugbo tọn lọ, yèdọ Wẹndagbe pipé Jesu Klisti tọn lọ, ewọ ma sọgan yín hiadogona gbọn Gbigbọ Wiwé dali gbèdé gba. To ninọ̀mẹ nẹ lọ mẹ, ewọ diọnukunsọ Gbigbọ Jiwheyẹwhe tọn. Podọ omẹ mọtọnhunkọ lẹ kẹdẹ wẹ sọgan yise to lalo lẹ po núplọ́nmẹ he jẹagọ̀ lẹ po mẹ, podọ to vivọnu, yéwlẹ na yí ohia kanlin lọ tọn he yín ohia núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn dopolọ.

Do ayi e go, Paul dọhó do akuẹhihọ nado yín hiadogona gbọn Gbigbọ Wiwé dali to Owé EFESUNU 4:30 tọn mẹ, dọ, “Mì hẹn homẹgblena Gbigbọ Wiwé Jiwheyẹwhe tọn blo, he yè ko yí do dohia mì go jẹ ofligọ̀zángbè.” Podọ to whenuena é to owéwlán hlan yisenọ he tin to agùn Kọlintinu tọn mẹ lẹ, apọsteli zán ohógbè he lọ dọmọ, “Omẹ he to mí hẹnlódo po mìwlẹ po to Klisti mẹ, bo sọ yí amìsisá do dè mí, wẹ Jiwheyẹwhe: mẹhe ko sọ dohia mí go ga, bo sọ ná gòdènú Gbigbọ tọn omẹ to ayiha mítọn lẹ mẹ” (2 KỌLINTINU 1:21-22). Ohia Jiwheyẹwhe tọn nugbo he mẹde nọ mọ yí gbọn Gbigbọ Wiwé dali wẹ yín dọpọ́n núhúnú tọn kẹdẹdilé yè wlán ẹn dó whlasusu to Agùn Alẹ̀nù Yọ́yọ́ tọn mẹ to bibẹ́nu (OWALỌ 2:1-4; OWALỌ 8:15-17; OWALỌ 10:44-48; OWALỌ 19:5-6). Podọ gbọn dopọ́n wiwé he lọ dali, Jiwheyẹwhe nọ dèkunnu dọ Ewọ ko mọ omẹ dopo nẹ lọ yí kẹdẹdi visunnu kavi viyọnnu Ewlọsu tọn titi. Do ayi e go, ehe lọ ma yín núyiwà agun tọn de gba, kavi núhe gbẹtọ de sọgan wà gba, ṣigba dọpọ́n wiwé de po hinhẹnṣẹ̀ po wẹ dọ Jiwheyẹwhe ko kẹalọyí mí gbọn Jesu Klisti Oklunọ mítọn dali.

Enẹwutu, mẹdepope ma sọgan yise titegbe dọ gbẹtọ lẹ na zé onú winwlán gbaungba tọn de do nukọn yetọn lẹ gba. Lala, ṣigba yé na litaina núyiwà lọ bo nasọ sọgbè hẹ ẹ, podọ gbọn enẹ lọ dali yé nọ kẹalọyí ohia núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn dote, kẹdẹdilé yé he hódo Klisti nugbo lẹ ko kẹalọyí Gbigbọ Etọn po ohia Etọn he matin to gbaungba lala po.

Do ayi e go, eyín mẹdepope hódo Oklunọ nugbonugbo, ewọ ma sọgan tin to zinvlu mẹ dogbọn ehe lọ tọn dali gba. Na Gbigbọ Wiwé nọ tá hinhọ́n, podọ ojlẹ lọ ko sọ sọ̀ na yé nido mọdona onú lẹ. Dinvie, omẹ dagbe susu gbẹ́sọ tin to zinvlu mẹ, na yè plán yé jẹagọ̀ bọ yé sọ tindo núplọ́nmẹ he jẹagọ̀ gbọn núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn dali, bo ma sọ mọdona dọ, whenuena yé yín apáde agùn he yín Piplimẹ agùn Aihọn lẹpo tọn de tọn, yé ko yín máhetọ to núyiwà agọ̀jẹdo-Klistigotọ tọn nẹ lọ mẹ gba. Omẹ mọtọnhunkọ lẹ nọ nátó mẹplọ́ntọ ohódọtọ de he nọ tẹnpọ́n nado tùnmẹ núde dọgbọn agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ dali. Do ayi e go, yé tẹnpọ́n nado mọ ẹn to otò Silia tọn mẹ, to otò Libia tọn mẹ podọ to otò susu devodevo lẹ mẹ, yèdọ to Islaẹli mẹ ga. Enẹ lọ to didohia dọ linlẹn yetọn lẹ wẹ to azọ́nwà bo ma yín dọ Gbigbọ Wiwé wẹ to onú lẹ hùndohia yé gba.

Dinvie, eyín mí matindo nukunnumọjẹnúgo sọn aga, mí sọgan lẹn nado yín núyọ́nẹntọ to mídelẹ mẹ, ṣigba bo na wànú jẹagọ̀ bo nasọ plán mẹhe pò yì biọ ofi devo. Enẹwutu, mí dóna yọ́nẹn dọ mí ko zé ayimajayi daho de do yé he to dótó mí lẹ mẹ. Ṣigba etẹwẹ yín Nugbo lọ lò? Na yé he nọ to didọ dọ, yé tùnwun bo ma sọ mọdona Nugbo lọ lẹ, ni dóalọte nado to bublú omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹ. Enẹwutu, gbọn anádemẹ he lọ dali, na Gbigbọ Jiwheyẹwhe tọn ni plán omẹ lẹpo biọ Owé Wiwé lẹ mẹ bo sọ dohia dọ onú lẹpo dóna tin to kọ̀ndopọ́ mẹ hẹ ẹ, podọ to vivọnu, mí yọ́n mẹhe kanlin lọ yín. Na mí mọdona ohia kanlin lọ tọn po sọha kanlin lọ tọn po, podọ oyín lọ po onú devodevo lẹ po.

Núzéjlẹdonúgo he dọ̀nsẹpọ́ de

To vivọnu, mí na yì pọ́n hlan azọ́n agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn lẹ dogọ́. Do ayi e go, Paul dọhó dogbọn ewọ tọn dali di matin osẹ́nọ, ehe tùnmẹ dọ, mẹhe núdepope ma tlẹ kàn dogbọn Alẹ̀nù Hóhó tọn dali, yèdọ Ehe yín dòdó Alẹ̀nù Yọ́yọ́ tọn lọ. Na apáwhé de tin to osẹ́n Mọse tọn mẹ, to Psalm lẹ po yẹwhegán lẹ po tọn mẹ, ehe dọhó dogbọn núhe Jiwheyẹwhe na wà to Alẹ̀nù Yọ́yọ́ mẹ tọn dali. Podọ omẹ dopodopo wẹ sọ gbà osẹ́n lọ; enẹ wẹ matin ohókànbiọ depope gba. Na omẹ lẹpo wẹ ylanwhẹ̀do osẹ́n lẹ lọ go. Enẹwutu to Owé HEBLU 3:5 tọn mẹ, linlẹn he kàn enẹ lọ yín hinhẹn jẹgbonu dólé, dọ, “Nugbo wẹ Mọse yín nugbonọ to owhé etọn lẹpo gbè di devi de, na kunnu onú nẹlẹ tọn he yè ná to ohó etọn dọ to godo.” Kẹdẹdilé mí ko dọ dó, mí ma dóna yigbè kavi doagbànna mídelẹ po núhe yè wlán to osẹ́n lọ mẹ lẹpo gba, ṣigba mí dóna pọ́n hlan oyẹ lọ po apajlẹ he kàn titò Whlẹngan tọn lọ lẹ po. To Yẹwhehódidọ Osó ji lọ tọn mẹ, Oklunọ dọmọ, “Mì lẹn dọ Yẹn wá nado hẹn osẹ́n kavi yẹwhegán lẹ gble blo: Yẹn ma wá nado hẹngble gba, adavo nado hẹn di. Na nugbo wẹ Yẹn dọ hlan mì, dọ, kaka olọn po aigba po nado juwáyì, yọwhi dopo kavi jaja dopo ma na juwáyì sọn osẹ́n mẹ, kaka onú lẹpo nado wá jọ̀” (MATIU 5:17-18). Ohógbè he yín “hẹn di” dohia hézéhézé, dọ, matin oyẹ mayise tọn depope, to apáde dọdai Alẹ̀nù Hóhó tọn lẹ mẹ.

Podọ to fọ́nsọnkú Etọn godo, mí hia dogbọn Oklunọ dali dọ, “É sọ hẹn sọn Mọse po yẹwhegán lẹpo po ji, é sọ dètana onú he yè dọ gbọn ewlọsu tọn dali lẹ hlan yé to Owé Wiwé lẹpo mẹ” (LUKU 24” 27). “É sọ dọ hlan yé dọmọ, Ehelẹ wẹ ohó he Yẹn ko nọ dọ hlan mì, whenuena Yẹn tin to mì de, na onú lẹpo ma sọgan nọ ma di gba, he yè ko wlán to osẹ́n Mọse tọn mẹ, podọ to yẹwhegán lẹ mẹ, podọ to Psalm lẹ mẹ, na Yẹn tọn wutu. Whenẹnu wẹ É hùn ayi yetọn, na yé nido tùnwun Owé Wiwé” LUKU 24:44-45).

Enẹwutu, mí dóna nọ họ́ mídelẹ kẹdẹdilé mí to Alẹ̀nù Yọ́yọ́ lọ hia dó dọ to whepoponu, na mí ni nọ mọ ohógbè he yín “kẹdẹdilé Owé Wiwé dọ dó” kavi “kẹdẹdilé yè wlán ẹn dó”, na enẹ lọ nọ dlẹnalọdo Alẹ̀nù Hóhó. Do ayi e go, Jesu Klisti Oklunọ mítọn dọyẹwhehó to whenẹnu, yèdọ to fie ohùkàn Alẹ̀nù Yọ́yọ́ tọn dopo ma yín winwlán te. Podọ mọwẹ apọsteli lẹ lọsu wà dó ga. Enẹwutu, devizọ́nwàtọ nugbo Jiwheyẹwhe tọn dopodopo dóna nọ zán Alẹ̀nù Hóhó po Yọ́yọ́ po dopọ́ to yẹwhehódidọ etọn. Dogbọn Paul apọteli daho lọ tọn dali, mí hia dọ, “… susu yetọn wá é de to owhé he gbè é jẹ; yé mẹhe é dọ tadèna po ohó ahọludù Jiwheyẹwhe tọn po hlan, bo sọ to kọ̀gọ̀na yé gbọn Jesu tọn dali, sọn osẹ́n Mọse tọn mẹ, podọ sọn yẹwhegán lẹ mẹ, sọn afọnnu kaka jẹ whèjai” (OWALỌ 28:23).

Dinvie, eyín mẹde nọ dọhó Ahọludù Jiwheyẹwhe tọn to aliho nugbo apọsteli lẹ tọn ji, bé to whenẹnu, e na bọawu nado jẹgodona núplọ́nmẹ Klisti tọn podọ apọsteli lẹ tọn, yèdọ sọn bibẹ́nu yetọn mẹ. Enẹwutu, to Owé OWALỌ 26:22 tọn mẹ, apọsteli lọ dèkunnu dólé dọ, “… Yẹn ma to onú devo de dọ hú onú he yẹwhegán lẹ po Mọse po ko dọ dọ e na jọ̀ lẹ gba.”

Podọ to godo he na Pita ko dọhó to opli mẹ to Owé Owalọ 15 tọn mẹ, Jakọbu fọ́nṣite bo sọ dọmọ, “Mẹho mẹmẹsunnu emi, mì tùntóai hlan mi: Simeọni ko dọ lé Jiwheyẹwhe to whẹ́whẹ́whenu dla Kosi lẹ pọ́n dó, nado dè gbẹtọ to yé mẹ na oyín Etọn. Podọ ehe wẹ ohó yẹwhegán lẹ tọn he, yè wlán ẹn dọ …” (OWALỌ 15:13-15).

To whenuena mí to Alẹ̀nù Yọ́yọ́ lọ pọ́n hlan, mí sọgan mọ hlan dọ, Oklunọ po apọsteli lẹ po nọ zán Alẹ̀nù Hóhó lọ whẹ̀whẹ̀, ṣigba agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ nọ dètana Alẹ̀nù Yọ́yọ́ lọ bo nọ tùnmẹ dólé é jlo dó.

Do ayi e go, yè do agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ hia di visunnu vivà tọn lọ. Podọ dawe dopo de gẽ wẹ yè ko ná oyín nẹ dopolọ, ewọ lọ wẹ Juda. To Owé JOHANU 17:12 tọn mẹ, Jesu dọ dogbọn ewọ tọn dali, dọmọ, “… dopo sọn yé mẹ ma dọ̀n, adavo visunnu vivà tọn; na Owé Wiwé lọ nido yín didi.” Kẹdẹdi Juda visunnu vivà tọn he dè Klisti hia lọ, mọwẹ dawe agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ wà dó ga. Do ayi e go, akuẹgbáhẹntọ wẹ Juda, podọ dawe he lọ sọ tindo adọkun akuẹ tọn lẹ.

To Owé JOHANU 13:2tọn mẹ, mí hia dọ, “… lẹgba ko yí i do ayiha Juda Iskaliọti, ovi Simọni tọn tọn mẹ, nado dè É hia.” Dinvie, yé omẹ awelẹ yèdọ Juda po agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ po, yín hinhẹn wá jẹ kọ̀ndopọ́ mẹ po Satani po. Enẹwutu, Oklunọ Jesu dọ to Owé JOHANU 6:70 tọn mẹ, dọmọ, “Mì omẹ wiawe ma wẹ Yẹn dè, bọ dopo mìtọn yín lẹgba de?” Dogbọn agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn dali to ninọ̀mẹ etọn godo tọn mẹ, Paul wlán ohógbè helẹ dọmọ, “Yèdọ ewọ lọ mẹhe wiwá etọn na taidi azọ́n Satani tọn kẹdẹ, po huhlọn lẹpo po, ohia po lalo he jawu lẹ po” (2 TẸSALONIKA 2:9). Do ayi e go, Paul sọ dètana azọ́n Satani tọn he awúsọhia gbọn ohia lalonọ lẹ po azọ́n jawu lẹ po tọn dali to ofi. Podọ enẹ lọ sọ hẹn mí nado flin Owé OSỌHIA 16:13-14 tọn, he dọmọ, “Yẹn sọ mọ gbigbọ mawé atọ̀n, yé taidi bésé, bo tọ́nsọn onù dlagọni (Satani) lọ tọn mẹ jẹgbonu, podọ sọn onù kanlin (aṣẹpatọ politiki tọn) lọ tọn mẹ, po sọn onù yẹwhegán lalonọ (agọ̀jẹdo-Klistigotọ) lọ po tọn mẹ jẹgbonu. Na yélẹ wẹ gbigbọ aovi lẹ tọn, he to azọ́n jawu wà, he nọ yì ahọlu aigba po aihọn lẹpo po tọn lẹ de, nado bẹ́ yé pli hlan awhàn azán daho Jiwheyẹwhe Ganhúnupo tọn lọ gbè.” Awhàn godogodo tọn he lọ na sọawúhia jẹnukọnna bibẹ́nu Ahọludù Jiwheyẹwhe tọn to aigba ji.

Podọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ na wàzọ́n etọn to ojlẹ didè lọ mẹ, to whenuena Ewọ he to aliglọ́n nệ na yín didè sọn aliho (2 TẸSALONIKA 2:6-7). E to gbaungba hézéhézé dọ, ehe ma yín gbẹtọ de kavi huhlọn de gba, adavo Gbigbọ Wiwé he tin to Agùn Jiwheyẹwhe Ogbẹ̀nọ tọn mẹ, Ehe yín Huhlọn Dopo gẽ he na péhẹ huhlọn Satani tọn lẹpo. Na to ojlẹ he mẹ yè to Asivu lọ zéyì Gigo mẹ te, agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ na sọawúhia gbaungba. Podọ to whenuena Klisti Oklunọ na lẹ́gọ̀wá sọn Alọwle Hùnwhẹ kọ̀n kẹdẹdi Ahọlu ahọlu lẹ tọn (OSỌHIA 19:11-21) po mẹfligọ̀ lẹ po na Ahọludù Owhè Fọtọ́n tọn lọ godo, wẹ akọta he bẹ́ yédelẹ pli do Islaẹli ji na yín hùhù bọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ na yín fifiọ gbọn gbigbọ onù Jiwheyẹwhe tọn tọn mẹ (2 TẸSALONIKA 2:8). Do ayi e go, yẹwhegán Isaia ko dọhó do nújijọ̀ dopolọ go to Owé ISAIA 11:4 tọn mẹ, dọ, “… É na yí aglọpò onù etọn tọn li aigba lọ, bo sọ yí fufu nùflo etọn tọn do hù mẹylankan lẹ.”

Dinvie, mí ko dọ̀nsẹpọ́ ohia vivẹ titegbe he yín agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn, podọ yé he jlo nado nọ̀ Gigo mẹ lẹpo ni zé onú helẹ hẹn do vivẹ mẹ

Do ayi e go lò, núplọ́ntọ he dọ̀nsẹpọ́ Oklunọ Jesu talala kàn ohó he lọ biọ to Owé 1 JOHANU 2:22 tọn mẹ, dọmọ, “Mẹnu wẹ lalonọ?” Ewlọsu sọ ná gblọndo lọ to tẹndodopolọ mẹ, dọmọ, “… adavo ewọ he mọ́n dọ Jesu wẹ Klisti. Ewọ wẹ agọ̀jẹdo-Klistigotọ, he mọ́n Otọ́ po Ovi po.”

Enẹwutu, mẹdepope he gbẹ dọ Jiwheyẹwhe dopolọ wẹ do Ede hia kẹdẹdi Otọ́ po Ovi po, ko yín kiklọ gbọn gbigbọ lalonọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn dali. Na Gbigbọ madopòdo lọ wẹ Jiwheyẹwhe (JOHANU 4:24), podọ e jẹ yé he to sinsẹ̀n Ẹn lẹ ni nọ sẹ̀n Ẹn to Gbigbọ mẹ podọ to Nugbo mẹ. Do ayi e go, Ohó Etọn wẹ Nugbo lọ, podọ Gbigbọ lọ sọ nọ sọgbè hẹ Ohó Etọn to whepoponu. Na madopòdo wẹ Jiwheyẹwhe, madógànmẹ, hiẹ ma sọgan zé É do ojlẹ de mẹ gba, hiẹ ma sọ sọgan dódògbona Ẹn gba. Madopòdo wẹ Ewọ, kẹdẹdilé Ewọ Dopo yín popo to popo mẹ dó. Ewọ wẹ dòdó onú he tin lẹpo tọn. Jẹnukọn, É tọ́njẹgbonu sọn madopòdo he lọ mẹ wá to “gọ́fla Gbigbọ tọn mẹ” biọ teofani de mẹ, yèdọ ehe yín agbasa gbigbọnọ de. Podọ to ninọ̀mẹ teofani he lọ tọn mẹ, kavi ninọ̀mẹ zọnlin Etọn tọn mẹ to jipa Edẹni tọn mẹ bo sọ do Ede hia gbọn whenu Alẹ̀nù Hóhó tọn lẹpo mẹ.

Azọ́n Etọn madopòdo tọn wẹ nado hẹn gbẹtọ lẹpo gọ̀wá ninọ̀mẹ nugbo lọ mẹ, ehe mẹ mí ko tin te jẹnukọnna aijijẹ lọ. Podọ to Agbasa Gbigbọnọ lọ mẹ, É ma sọgan kú gba; enẹwutu, É dóna tọ́njẹgbonu sọn ninọ̀mẹ núhúnú tọn nẹ lọ mẹ biọ agbasalan de mẹ nado fli mí gọ̀, na mí ko jai to agbasalan he lọ mẹ wutu. Mọwẹ Ohó sọ diọzùn agbasalan bo wá nọ̀ mí ṣẹnṣẹn to ninọ̀mẹ gbẹtọ tọn de mẹ. To vlẹkẹsi de mẹ, É tọ́njẹgbonu wá sọn gbigbọnọ lọ mẹ biọ agbasalannọ lọ mẹ nado fli mí gọ̀, podọ to vivọnu, nado diọ mí do agbasa Etọn gigonọ lọ mẹ (1 JOHANU 3:2).

Enẹwutu, Jesu wẹ Oklunọ, na mẹdevo depope ma sọgan yín mọ adavo Ewọ lọ wẹ yín Jiwheyẹwhe. “Na Ewọ mẹ gigọ́ ozọnji Jiwheyẹwhe tọn lẹpo nọnọ̀ to agbasa mẹ”; e ma yín apáwhé atọ̀ntọ de kavi awetọ de gba, ṣigba gigọ́ lọ (KOLOSINU 2:9). Do ayi e go, núhe É dọ to whenẹnu gbẹ́sọ to azọ́nwà jẹ egbé, dọ, “Ewọ he ko mọ mi ko mọ Otọ́” (JOHANU 14:9). Na Ewọ lọ wẹ Emmanuẹli – “Jiwheyẹwhe tin to mí de” (MATIU 1:23).

Do ayi e go, gbigbọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn nọ mọ́n awúsọhia he lọ kẹdẹdi Otọ́ po Ovi po, bo sọ dè gbẹtọ vòvo donu sọha de sọn Jiwheyẹwhe dopo he tin mẹ do yẹwhe devo mẹ sọn madopòdo mẹ. To asiko godogodo tọn lọ mẹ, Jiwheyẹwhe dopo gẽ lọ yín didiọ do yẹwhe susu mẹ. Enẹ lọ wẹ adọ̀ podọ gbigbọ aṣẹpipa agọ̀jẹdo-Klitigotọ lọ tọn, ehe diọnukunsọ Klisti Oklunọ lọ. Do ayi e go, gbẹtọ atọ̀n de ma wẹ yín Jiwheyẹwhe dopo gba – ṣigba Jiwheyẹwhe dopo, yèdọ Ehe sọawúhia di Otọ́ po Ovi po, bo sọ to ninọ̀ mí mẹ gbọn Gbigbọ Wiwé dali.

Enẹwutu, Paul he yín Ju de, Yisenọ de, bo sọ yín apọsteli de wlánwé dogbọn Jesu Klisti tọn dali, dọ, “… mẹhe tin to onú popo ji, Jiwheyẹwhe donanọ kakadoi” (LOMUNU 9:5). Do ayi e go, lé Oklunọ dọ to Alẹ̀nù Hóhó mẹ dó mọdopolọ wẹ É sọ dọ dó to Alẹ̀nù Yọ́yọ́ mẹ, dọ, “Islaẹli È, sè, Oklunọ lọ Jiwheyẹwhe mítọn Oklunọ dopo wẹ” (DEUTELONOMI 6:4; MALKU 12:29-32). Na gbẹtọ lẹpo ko búali wutu, fligọ̀tọ de dóna tin dandan. Enẹwutu, to Owé ISAIA 43:10-12 tọn mẹ, Oklunọ dọmọ, “… yè ma yọ́n Jiwheyẹwhe de jẹnukọnna mi, mọ ode ma na tin to godo ṣie. Yẹn, yèdọ Yẹn wẹ Oklunọ; podọ dogọ́ Yẹn, Whlẹngantọ de matin … enẹwutu, mì wẹ kunnudètọ ṣie, wẹ Oklunọ dọ, dọ Yẹn wẹ Jiwheyẹwhe.” Do ayi e go, yè ko dó mí ai kẹdẹdi visunnu po viyọnnu Jiwheyẹwhe tọn lẹ po to finẹ dai, podọ mọwẹ mí mọ núdabla daho pete lọ dó kẹdẹdilé e ko sọawúhia dó. Na É dóna lẹzùn Ovi de, na Ewọ nido hẹn mí yín visunnu po viyọnnu Etọn lẹ po. Enẹwutu wẹ É do wá bo sọ yín jiji to aihọn he lọ mẹ kẹdẹdi Ovi. Ṣigba to dòdó Etọn mẹ, Ewọ ko yín Jiwheyẹwhe, bo sọ yín Jiwheyẹwhe to egbé, bo nasọ to Jiwheyẹwhe yín kakadoi. Dogbọn Ovi he lọ tọn dali, yèdọ mẹhe yè dóna ji kẹdẹdi dọdai, mí hia dọ, “Na yè ji ovi de hlan mí, yè ná ovisunnu de hlan mí; ahọludù nasọ tin to abọ́ etọn ji: yè na nọ ylọ oyín etọn dọ Jawu, Hónámẹtọ, Jiwheyẹwhe Huhlọnnọ, Otọ́ Madopòdo, Ahọvi Jijọho tọn” (ISAIA 9:6).

To asiko osọhia Jiwheyẹwhe tọn tọn mẹ kẹdẹdi Otọ́ po Ovi po, Owé Wiwé dọhó dogbọn Jiwheyẹwhe dopo dali, E ma dọhó dogbọn awe kavi atọ̀n dali gbèdé. Enẹwutu, mí ma mọ whladopo lọsu to Biblu mẹ dogbọn ohógó he yín “omẹ atọ̀n” tọn dali, kavi dogbọn “Jiwheyẹwhe atọ̀n to dopo mẹ” tọn dali, kavi dogbọn “Ovi madopòdo” tọn dali kavi dogbọn ohógbè devodevo lẹ tọn dali gba. Do ayi e go lò, núplọ́nmẹ he yín omẹ atọ̀n ma tọ́nsọn yẹwhegán lẹ po apọsteli lẹ po de gba. Ṣigba jinukún gbigbọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ he ko sọtadona Jiwheyẹwheyínyín tọn lọ tọn wẹ. Na enẹtọn wutu, núhe Paul wlán dóna hùnnukuna omẹ dopodopo tọn, dọ, “Podọ matin núdindọn, daho wẹ núdabla jijọ-di-Jiwheyẹwhe tọn: yè yí Jiwheyẹwhe hia to agbasa mẹ, bo sọ sùwhẹ̀ nệ to Gbigbọ mẹ, yè mọ ẹn to angẹli lẹ de, yè dọyẹwhehó etọn hlan Kosi lẹ, yè sọ yí i sè to aihọn mẹ, yè sọ i daga do gigo mẹ” (1 TIMỌTI 3:16).

Dinvie, awúsọhia Jiwheyẹwhe tọn atọ̀n lẹ ma yín zédai gbọn apọsteli de de di gbẹtọ vòvo donu atọ̀n gba, ehe yín dọ omẹ dopo to apáde awetọ tọn gba. Enẹ lọ wẹ núhe yín nukunhùnhùn Glẹki lẹ tọn sọn Alẹsandlu Daho lọ whenu, núyọ́nẹn tọn podọ linlẹn gbẹtọ tọn to ayiha etọn mẹ. Omẹ atọ̀n ma sọgbè hẹ yénọzo gba, ṣigba Omẹ dopo wẹ yè dohia to ninọ̀mẹ vòvo atọ̀n nado hẹn azọ́n Etọn madopòdo tọn lọ di hlan gbẹtọ lẹpo. Podọ Ewọ wẹ Otọ́ mítọn to olọn mẹ. Enẹwutu wẹ mí do nọ hodẹ̀, dọ, “Otọ́ mítọn he tin to olọn mẹ…” Podọ yè do É hia to aigba ji kẹdẹdi Ovi, kẹdẹdi Mẹfligọ̀tọ, podọ enẹwutu, e to dandanmẹ nado yise to Jesu Klisti mẹ kẹdẹdi Ovi Jiwheyẹwhe tọn whẹpo yè nido yín whinwhlẹngan, na enẹ lọ wẹ aliho he mẹ É do Ede hia gbọn kẹdẹdi Whlẹngantọ mítọn. Enẹwutu, mẹdepope he tindo Ovi lọ ko tindo Otọ́ lọ lọsu ga, yèdọ Mẹhe sọawúhia to Ovi lọ mẹ, podọ gbọn enẹ lọ dali, omẹ nẹ lọ ko mọ ogbẹ̀ madopòdo yí. To Agùn lọ mẹ, Jiwheyẹwhe dopolọ to azọ́nwà gbọn Gbigbọ Wiwé dali. Na Jiwheyẹwhe tin to aga na mí omẹ pó dai, ṣigba to whenẹnu É wá nọ̀ hẹ mí, podọ to vivọnu É din aliho de gbọn fligọ̀ dali nado nọnọ̀ mí mẹ. Enẹwutu, apọsteli lọ dọ to ohógbè helẹ mẹ, dọ, “Mí sọ yọ́nẹn dọ Ovi Jiwheyẹwhe tọn wá, bo sọ ná wuntùntùn mí, na mí nido yọ́n ewọ he yín nugbo, míwlẹ sọ tin to ewọ he yín nugbo mẹ, yèdọ to Jesu Klisti Ovi etọn mẹ. Ehe wẹ Jiwheyẹwhe nugbo lọ po ogbẹ̀ madopòdo po” (1 JOHANU 5:20).

Sọn ojlẹ Alẹ̀nù Hóhó tọn mẹ, he yín owhè fõ hunkọ tọn, ohógbè he yín Otọ́ po ovi po tọn dopo lọsu ma tlẹ kinkàndai gba. É ma tlẹ dọ to asiko de mẹ lọsu dọ, “Ovisunnu Ṣie, mẹvivẹ Ṣie, Yẹn na do wé hlan”, - ṣigba nado dọ to alọdevo mẹ: whẹpoponu wẹ É nọ dọhó Ewlọsu tọn nado yín Mẹflitọ mítọn; Owé ISAIA 35:4-6 tọn po Owé ISAIA 40:3 tọn po na yín pọ́ndego de. Do ayi e go, whedepopenu he yè dopagbè Mẹssia lọ tọn, enẹ wẹ na Ewọ nido yín jiji to gbẹtọ lẹ mẹ, kẹdẹdi to Owé PSALM 2:7 tọn mẹ, mí hia dọ, “Hiẹ wẹ Ovi ṣie; egbé wẹ Yẹn dè we tọ́n.” Sọ do ayi e go dọ, yè ma dọ whladopo lọsu to ojlẹ de mẹ dọ, Ovi Jiwheyẹwhe tọn de tin to olọn mẹ to whenẹnu bo sọ lẹzùn Ovi Jiwheyẹwhe tọn to aigba ji gba. Ṣigba Alẹ̀nù Yọ́yọ́ dọ hézéhézé dogbọn núplọ́nmẹ Agùn Katoliki Lomunu lẹ tọn he dọ awhli to gbèji Malia ji Klisti matin ylando tọn lọ tọn dali. Na Jiwheyẹhe lẹzùn núhe go yè na dóalọ to ninọ̀mẹ gbẹtọ tọn de mẹ. Ewlọsu wẹ diọzùn gbẹtọ na Ede. Enẹ wẹ núdabla he mẹde ma sọgan mọdona podọ ehe yè ma sọgan dètana de dogbọn owanyin Etọn wiwé lọ dali gba. Podọ kẹdẹdi Ovi, É jiya bo sọ kú. Gbigbọ wẹ Jiwheyẹwhe, podọ enẹwutu, É ma sọgan kú to Gbigbọ yínyín mẹ gba. Do ayi e go, fligọ̀ lẹzùn onú to dandan mẹ to agbasalan de mẹ nado fli mí gọ̀ sọn agbasa kúkú he lọ si (HEBLU 2:14-15). Podọ gbọn fọ́nsọnkú Etọn dali, mí tindo jlọjẹ na agbasa fọ́nsọnkú tọn he mí na mọ yí tọn de (1 KỌLINTNU 15:50-57).

Do ayi e go, Jesu Klisti wẹ Ohó he lẹzùn agbasalan lọ - logos, yèdọ Yahwe he tọ́njẹgbonu wá sọn gigọ́ Gbigbọ nẹ lọ tọn mẹ bo sọ yín didohia to teofani agbasa gbigbọnọ de mẹ. To whenẹnu, É tọ́njẹgbonu wá sọn ninọ̀mẹ nẹ lọ mẹ bo sọ zé agbasalan de do Ede ji. Enẹ lọ wẹ nugbo pipé lọ podọ wiwé lọ. “To whẹ́whẹ́whenu wẹ Ohó lọ ko tin, Ohó lọ ko tin po Jiwheyẹwhe po, Ohó lọ wẹ Jiwheyẹwhe … Yè sọ lẹ́ Ohó lọ zùn agbasalan, é sọ nọ̀ mí ṣẹnṣẹn” (JOHANU 1:1, 14). Do ayi e go, Jesu ma yín Jiwheyẹwhe pẹvide gba, ṣigba Ewọ wẹ apajlẹ Jiwheyẹwhe tọn he yè dohia lọ (KOLOSINU 1:15-20). Kẹdẹdi Jiwheyẹwhe (to ogbè Heblu tọn mẹ, enẹ wẹ Elohim), É sọawúhia kẹdẹdi Oklunọ (to ogbè Heblu tọn mẹ, enẹ wẹ Yahweh), to ninọ̀mẹ dopolọ mẹ Otọ́ sọawúhia to Ovi mẹ; núdidá dopolọ, gbẹtọ dopolọ to ojlẹ dopolọ mẹ, ṣigba ninọ̀mẹ awúsọhia vòvo lẹ tọn.

Apọsteli lọ ma jó mí do zinvlu mẹ gba, yèdọ fie agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ sọn wá. Ṣigba é dọ gbaungba hézéhézé dọmọ, “Yé tọ́nsọn mí de jẹgbonu, ṣigba yé ma tin to mí mẹ gba” (1 JOHANU 2:19). Do ayi e go, nukọnyìyì he lọ ma tọ́nsọn Ju lẹ de gba, ṣigba bo sọ yín domọnana jẹagọ̀ yé he biọ Yisenọ lẹ mẹ tọn to matindo dopọ́n dopolọ po Klisti po gba. Enẹwutu, to owhè kanwe-kò tintan he sọawúhia to Klisti godo, alà he lọ ko yí ninọ̀mẹ de dote, ṣigba to opli Nisene tọn kẹdẹ godo, piplimẹ aihọn lẹpo tọn de yín didoai bibasi. Do ayi e go, Ju lẹpo wẹ mọdona osẹ́n tintan lọ, dọ, “Yẹn wẹ Oklunọ Jiwheyẹwhe towe … Hiẹ ma na tindo yẹwhe devo de to nukọn ṣie” (EKSỌDUSI 20:2-3), podọ hiẹ ma sọgan tindo Jiwheyẹwhe atọ̀n gbèdé.

Nugbonugbo, mí tindo awúsọhia Jiwheyẹwhe tọn vòvo donu atọ̀n. Enẹwutu wẹ mí do hia na pọ́ndego, de dọ, “Núniná hunkọhunkọ wẹ tin, ṣigba Gbigbọ dopolọ wẹ. Devizọ́n hunkọhunkọ wẹ tin, ṣigba Oklunọ dopolọ wẹ. Azọ́n hunkọhunkọ wẹ sọ tin, ṣigba Jiwheyẹwhe dopolọ wẹ mẹhe to azọ́n yé omẹ pó tọn wà to yé omẹ pó mẹ” (1 KỌLINTINU 12:4-6). Mí nọ dọ “Niṣẹ” na enẹ lọ. Ṣigba apọsteli de ma na ko tindo linlẹn dona tọn de nado dọ, dọmọ, “Na odona Jiwheyẹwhe Otọ́ po Jiwheyẹwhe Ovi po, po Jiwheyẹwhe Gbigbọ Wiwé tọn po ni tin hẹ mì” gba. Ohógbè he yín, “Jiwheyẹwhe Ovi” po “Jiwheyẹwhe Gbigbọ wiwé” po ma tlẹ sọawúhia whladopo to Biblu mẹ pọ́n gba. Na whepoponu wẹ yé nọ gọ̀yì dódònu lọ ji, podọ gbọn enẹ dali, yé nọ yín didohia po Jiwheyẹwhe po. Mí hia dogbọn Ovi Jiwheyẹwhe tọn lọ dali, dogbọn Gbigbọ Jiwheyẹwhe tọn dali, ṣigba to nugbo de mẹ jiwheyẹwhe devo de wẹ jiwheyẹwhe yẹwhe atọ̀n tọn tọn. Na núplọ́nmẹ Klisti tọn po núplọ́nmẹ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn po yín onú tukla tọn de hlan núpọ́ntọ he ma biọ ohóta lọ mẹ po ninọ̀mẹ daho dopolọ lẹ po, bọ e sọ taidi dọ ewọ to vivẹnudo na ohó lẹ poun wẹ. Ṣigba yé ma sọgan yín dopolọ gbèdé, nado nugbo dọ yé gbọnvo do yénọzo lẹ go mlẹnmlẹn. Na Klisti he yè dọyẹwehó etọn gbọn agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ dali ma yín Klisti Biblu mẹ tọn gba. Nugbo, e na yín mimọ gbọn yé he Jiwheyẹwhe hùnnukun yetọn lẹ dali, podọ hlan mẹhe É nasọ do núdabla he lọ hia dọ, Onú lẹpo wẹ yè jó hlan mi sọn Otọ́ ṣie de: mẹde ma sọ yọ́n mẹhe Ovi yín, adavo Otọ́; podọ mẹhe Otọ́ yín, adavo ovi, podọ mẹhe jlo É, É yí i hia hlan” (LUKU 10:22).

Dinvie, huhlọn agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn ko to azọ́nwà dote to ovuwhenu sọn bibẹ́nu gbộn. Enẹwutu, Johanu ylọ yé he yín alà he lọ tọn lẹ dọ, yẹwhegán lalonọ lẹ bo sọ dọhó dogbọn yetọn dali to Owé 1 JOHANU 4:1-3 tọn mẹ, bo ná ohó pahonamẹ tọn helẹ, dọmọ, “Mẹyinwanna emi, mì yí gbigbọ popo sè blo, ṣigba mì nọ tẹ́n gbigbọ lẹ pọ́n eyín yé jọ̀ sọn Jiwheyẹwhe de: na yẹwhegán lalonọ susu ko tọ́nyì aihọn mẹ. Ehe mẹ wẹ mì ni yọ́n gbigbọ Jiwheyẹwhe tọn: Gbigbọ he yígbè dọ Jesu Klisti wá to agbasalan mẹ lẹpo, Jiwheyẹwhe de wẹ e jọ̀ sọn. Gbigbọ he ma yígbè dọ Jesu Klisti wá to agbasalan mẹ lẹ, ma jọ̀ sọn Jiwheyẹwhe de gba; ehe wẹ gbigbọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn, ehe tọn mì ko sè dọ é ja; yèdọ to dinvie é tin to aihọn mẹ.”

Do ayi e go, e ma yín agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ kẹdẹ wẹ nọ ná núplọ́nmẹ kẹdẹdi yẹwhegán lalonọ de gba. Ṣigba yẹwhegán lalonọ susu po “Klisti” lalonọ susu po tin, na yé to núplọ́nmẹ dopolọ hẹn sùdeji gbọn whẹndo lẹ mẹ wutu. Enẹwutu, Oklunọ ná avasè dogbọn yetọn dali to Owé Matiu 24 tọn mẹ. Yẹwhehódọtọ lẹ po evanjelisi lẹ po, po mẹplọ́ntọ he ko yí núplọ́nmẹ agọ̀ dogbọn Jiwheyẹwheyínyín po baptẹm osìnmẹ tọn po, po onú devodevo lẹ tọn po dali sọn yẹwhegán lalonọ nẹ lọ de lẹpo jẹagọ̀do Ohó Jiwheyẹwhe tọn, podọ enẹwutu, yẹwhegán lalonọ wẹ yéwlẹ lọsu ga, bo sọ yín awhànpa agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn to gbigbọ mẹ.

Ohógó he yín “Klisti” tọn tùnmẹ dọ “mẹyiamìsisádodè”. Mọwẹ mẹyiamìsisádodè lalonọ susu tin dó, yèdọ Klisti lalonọ lẹ, mẹhetọn dali Oklunọ mítọn dọhó gbọn. Do ayi e go, omẹ gbõgbo lẹ tin bo yín azọ́njawuwàtọ lẹ, po amìsisá huhlọnnọ po, ṣigba bo sọ to lalonọ yín bo yín biblado núplọ́nmẹ zédai lẹ tọn mẹ, bo sọ to avùnho na agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ to ma yọ́nẹn mẹ. Enẹwutu, mí dóna nọ wunzẹn, na ylankan lọ po dagbe lọ po na dọ́nsẹpọ́ yénọzo talãlã , podọ yín e sọgan yín wiwà nado klọ omẹ ṣinyan lẹ ga. Ṣigba opẹ́ na Jiwheyẹwhe dọ yé he yè dè lẹ ma na yín kiklọ gba. Na Ohó Jiwheyẹwhe tọn ko yín didóhia yé gbọn Gbigbọ Jiwheyẹwhe tọn he yè do dohia yé go dali.

Oklunọ mítọn dlẹnalọdo yé he yín zinzán titegbe to núniná gbigbọ tọn lẹ mẹ, ṣigba bo sọ tin to núṣiwà mẹ. Enẹwutu, Ewọ dọmọ, “E ma yín mẹdepope he ylọ mi, Oklunọ, Oklunọ, wẹ na biọ ahọludù olọn tọn mẹ gba; adavo ewọ he wà ojlo Otọ́ ṣie he tin to olọn mẹ tọn. Omẹ susu wẹ na dọ hlan mi to azán nẹ gbè, dọ, Oklunọ, Oklunọ, bé míwlẹ ma ko dọdai gbọn oyín towe mẹ? Podọ gbọn oyín towe mẹ mí ko yàn lẹgba lẹ jẹgbonu? Podọ oyín towe mẹ mí wà azọ́n huhlọnnọ susu te? Whenẹnu wẹ yẹn na yígbè hlan yé dọ, Yẹn ma yọ́n mì gbèdé, mì tọ́nsọn dẽ, mì azọ́n ylankanwàtọ” (MATIU 7:21-23). Dinvie, mí ma dóhùdo nado nọ vọ́ zédai he ko lẹzùn otànhó lẹ dọ to yaya mẹ gba. Enẹwutu, onú lẹpo dóna yín dodinna bo sọ yín didohia gbọn Ohó lọ dali. Na otànhó gbẹpiplinọ lẹ tọn ko yí tẹnmẹ núplọ́nmẹ apọsteli lẹ tọn tọn. Do ayi e go, Oklunọ na dawhẹ̀na onú lẹpo kẹdẹdi Ohó Etọn.

Do ayi e go, Gbigbọ Jiwheyẹwhe tọn na nọ dọ onú dopolọ to whepoponu. Enẹ lọ sọ nọ yín zinzán hlan devizọ́nwàtọ he Oklunọ ko dóai lẹ ga. To ofi, mí ma to ohódọ do gbèyíyí de poun gbọn nùflo mítọn lẹ tọn dali gba, adavo kẹdẹdilé Paul tùnmẹ dó, dọ, “omẹ depope ma sọgan dọ dọ Jesu wẹ Oklunọ, adavo to Gbigbọ Wiwé mẹ” (1 KỌLINTINU 12:3). Kẹdẹdi Oklunọ, Ewọ wẹ Jiwheyẹwhe, podọ enẹ lọ wẹ núhe kàn mí. Na ewọ he sọgan dọ sọn sisósisó yise etọn tọn mẹ, dọ, “Jesu Klisti wẹ Oklunọ” kẹdẹ wẹ ko tindo osọhia lọ dọ, Yahweh Alẹ̀nù Hóhó mẹ tọn lọ po Jesu Alẹ̀nù Yọ́yọ́ mẹ tọn po wẹ Oklunọ dopolọ. Na yise dopo, Oklunọ dopo po baptẹm dopo po wẹ tin. Podọ mẹdepope he ma sọgan yí ehe lọ sè, gbẹ́sọ tin to ninọ̀mẹ mayise tọn he yín gbigbọ agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ tọn mẹ, to maho agùn gbẹpiplinọ he mẹ ewọ tin te tọn pọ́n gba.

Dinvie, owéfọ he bọdo e go lọ yín niná kẹdẹdi awhàn podọ ga di dodinna mẹde titi. Enẹwutu, mẹdepope he tindo Gbigbọ Klisti tọn he yín Gbigbọ Wiwé, dóna yise to núhe É dọ to fọ́nsọnkú Etọn godo lẹ mẹ, dọ, “Yẹn wẹ Alfa, Yẹn wẹ Omẹga, Odòdó, Opòdo, Mẹhe tin, bo ko tin, bo sọ ja, Ganhúnupo” (OSỌHIA 1:8). Do ayi e go, ehe lọ wẹ kunnudidè Oklunọ podọ Whlẹngantọ mítọn he dọhó dogbọn Ede tọn dali kẹdẹdi Ganhúnupo tọn. Bé mẹde yise dọ omẹde tin he húgàn Ganhúnupo wẹ? Mí sọgan hia dogbọn Jiwheyẹwhe tọn dali, kavi dogbọn awúsọhia Etọn lẹ depope tọn dali, enẹ lọ gbẹ́sọ to omẹ dopo gẽ yín. Enẹwutu, Núdátọ dopo gẽ wẹ tin, Hihọ́tọ dopo, Whlẹngantọ dopo, Ahọlu dopo, Agùn dopo, Otọ́ dopo gẽ, Ovi dopo po Gbigbọ Wiwé dopo po; Whlẹngantọ dopo gẽ, Agùn dopo, ogbẹ̀ madopòdo dopo po onú he pò lẹpo po. Enẹwutu, dopolọ wẹ núdepope he tọ́njẹgbonu sọn Jiwheyẹwhe mẹ nọ yín to whepoponu, ṣigba Ewọ nọ yín didohia to ninọ̀mẹ alọpãlọpa susu mẹ nado sùwhẹ̀na ohógó he yín Elohim tọn.

To nugbo de mẹ to ofi, mí ma nọ dọhó dogbọn núplọ́nmẹ “Jesu Kẹdẹ” tọn he ma sọ yín Owé Wiwé mẹ tọn dali gba. Do ayi e go, Jesu ma hẹn Ede biọ tintin mẹ gba, na É ma hodẹ̀ hlan Ede gba. Enẹwutu, whenuena É hodẹ̀, e ma yín Jiwheyẹwhe madógannọ de wẹ to dẹ̀ho hlan Jiwheyẹwhe devo he yín huhlọnnọ de gba; na Ewọ hodẹ̀ to gbẹtọyínyín Etọn mẹ kẹdẹdi Ovi gbẹtọ tọn. Gãnṣo Nugbo lọ na yín yinyọ́nẹn hlan yé he yè ji sọn jinukún Ohó Jiwheyẹwhe tọn dopolọ mẹ bo sọ tindo Gbigbọ Wiwé dopolọ lẹ. Dinvie, linlẹn dagbe he yín zinzán na anádemẹ he lọ wẹ yín nado dè nugbo lọ hia, yèdọ ehe yín núplọ́nmẹ gàlilọ Biblu tọn mẹ tọn, he dóna yín gigọ̀wá dotẹn etọn mẹ dinvie to ojlẹ godo tọn he mẹ. Podọ adavo to godo he yè ko dọyẹwhehó Wẹndagbe madopòdo lọ tọn na akọta lẹpo kẹdẹdi okunnu de, whenẹnu wẹ opòdo na wá (MATIU 24:14). E ma dóna yín wẹndagbe linlẹn gbẹtọ de tọn gba, ṣigba Wẹndagbe dopolọ he yè ko dọyẹwhehó Etọn to bibẹ́nu!

E sọgan yín Bibluplọ́nmẹtọ de kavi Bibluhiatọ de, yé omẹ pó dóna basi ozéjlẹ sisósisó po dòdónu nugbo tọn de po. Enẹwutu, mí dóna pọ́n vogbingbọn he tin to Klisti po ninọ̀mẹ he mẹ gbẹpiplinọ lẹ nọ dọhó dogbọn Ewọ tọn dali to egbé po kẹdẹdilé É ko yín domọna sọn whẹ́whẹ́whenu dó. Do ayi e go, ozéjlẹ de na dohia to finẹ dọ Klisti vòvo donu awe wẹ yè dohia. Onú dopolọ sọ yín zinzán hlan núplọ́nmẹ devo he pò lẹpo, ehe ko lẹzùn apáde yisenọ lẹ tọn talala bo dóadọ̀ to yé mẹ, ṣogãn yé nọ lẹn eyín mẹde dọhó dogbọn Klisti tọn dali, yèdọ dopo nẹ lọ wẹ dóna yín sọn Jiwheyẹwhe de.

Na zinzán daho he lọ tọn wutu, e na yín awusinyẹnnú na omẹ susu nado yọ́n agọ̀jẹdo-Klistigotọ lọ to aliho nẹ lọ ji. Do ayi e go, ewọ lọ wẹ mẹhe Owé Wiwé dohia hézéhézé kẹdẹdi mẹhe na do ede hia hlan agùn daho aigba lẹpo tọn, podọ to agùn lẹpo nukọn bo nasọ dọhó dogbọn Klisti tọn dali. Enẹwutu, gbẹtọ lẹ ma dójlọjẹ nado lẹn dọ, dawe mọtọnhunkọ sọgan yín kẹ̀ntọ Klisti tọn gba.

Dinvie, mì gbọ na mí ni yí otànhó dlapọ́n Pãpa tọn tọn to otò Indian tọn mẹ kẹdẹdi pọ́ndego, fie é dọhó hlan Indianu susu gédégédé de te dọmọ, “Klisti yín mimọ to agùn dopodopo mẹ.” Do ayi e go, mí dóna kànbiọ to ofi dọ, Klisti tẹ tọn wẹ é dọ? Bé Klisti Malia gbẹ́sọ to hinhẹn to alọ etọn lẹ mẹ di ovi de wẹ? Kavi ehe mẹdelẹ yí do basi núzinzán bo sọ tin to satin ji lọ wẹ? Kavi ehe sọgan yín zinzán na azọ́n dopodopo wẹ? Kavi ehe mẹde basi na ede wẹ? Kavi ehe lẹzùn Klisti sọn apáde akladidà lọ tọn mẹ to godo he yè ko vọ́ ohógó he yín “Santusi, santusi, santusi” he tadèna etọn yín “Wiwé, wiwé, wiwé” tọn dọ wẹ? Kavi Klisti he nọ dótó Malia wẹ? Kavi ehe whẹ̀gbọtọ susu lẹ́do é pé wẹ? Kavi Klisti he hẹji yì olọn bo sọ lẹzùn madógannọ, na jiyìyì Malia tọn to alindọn po agbasa po mẹ tọn ko yín didohia titegbe lọ wẹ? Kavi Klisti he dóna ná onú popo ahọsi olọn tọn lọ wẹ? Po devodevo lẹpo po.

Do ayi e go lò, Klisti he yè dohia gbọn agùn Pãpa tọn dali ma yín Klisti Jiwheyẹwhe tọn lọ gba; ṣigba enẹ lọ wẹ Klisti he yè basi bo sọ zédai de kẹdẹdi núhùdo de. To nugbo de mẹ, Klisti mọtọnhunkọ de tin to ofi popo, yèdọ to ofi depope he mí zé é do, kavi zé é yìaga, kavi bo sọ zé é hẹn. Na ewọ tin to finẹ to whepoponu kẹdẹdilé mí dóhùdo etọn dó. Ṣigba enẹ lọ ma yín Klisti he yè dohia hlan mí to Biblu mẹ gba, yèdọ Mẹhe mí yọ́nẹn gbọn dopọ́n dali kẹdẹdi Oklunọ, kẹdẹdi Whlẹngantọ, kẹdẹdi Ahọlu podọ kẹdẹdi Whẹ̀datọ. Podọ to opòdo mí na yọ́n Ẹn kẹdẹdi Jiwheyẹwhe. Kẹdẹdilé Yahweh lẹzùn Jesu dó, mọwẹ Jesu Lọsu na yín Yahweh dó. Enẹwutu, nado yígbè Klisti tọn po nùflo mítọn lẹ po matindo núdepope nado dọ gba. Na yè dóna tẹ́n gbigbọ lọ pọ́n bo sọ yọ́n ẹn. Podọ núplọ́nmẹ lẹ lọ dóna yín zizéjlẹ. Na Klisti he mí mọ to Owé Wiwé lẹ mẹ ma yín ehe mí to didóai to alọ nẹlẹ ji gba. Podọ Ewọ yìaga hú linlẹn lẹpo, hú wuntùntùn lẹpo, bo sọ yín dopolọ to osọ̀, egbé, mọwẹ podọ kakadoi (HEBLU 13:8).

Dinvie, kẹdẹdilé mí sọgan mọ sọn Owé Wiwé Lọsu mẹ dó, Klisti nọ dlẹnalọdo Ohó Jiwheyẹwhe tọn. Enẹwutu, mí dóna táhinhọ́n do e ji whladopo dogọ́ dogbọn ohógbè yé he ṣite po É po bo gbawhàn okú po kútòmẹ po tọn lẹ, bo sọ fọ́ntite to azán atọ̀ntọ gbè kẹdẹdi Awhàngbatọ daho lọ tọn lẹ dali. Enẹwutu, kẹdẹdilé mí nọte po Jiwheyẹwhe po, Ewọ nasọ tin po mí po kaka mí nado wá mọ núhe mí yise lọ. Do ayi e go, họ̀ngbo kútọ̀mẹ tọn lẹ ma na pé Agùn nugbo lọ go gba. Na Jiwheyẹwhe tọn wẹ awhàngbigba godo tọn na yín, podọ yé he yise to Ewọ mẹ lẹ na yín máhẹtọ to enẹ lọ mẹ.

Na hihiatọ lẹpo ni yín donanọ to ninọ̀mẹ dèdovo de mẹ, to odẹ̀ ṣie mẹ, dọ, “Ojọmiọn Jesu Klisti Oklunọ mítọn tọn ni nọ̀ hẹ mì omẹ pópo. Niṣẹ!” (FILIPINU 4:23).